Universal Declaration of Human Rights - Dagaare ()


TENDAA NENSAABA ZAA YźLźSOOBO SOBIE MOÜLOO

A YźLź YUOBO

A yeli nang bebe la, ka neŠõ zaa bang ka nengsaala emmo ane o yelsoore seng la taa a nengsaala boorŠī poŠī; a nengsaala mengŠõsoobo ane o yelmengŠõ noba zie la binne eng-maarong ane yelmenne noba zie a tengazu.

Ka nengsaala kaa-ba-nyŠõ e ka tongfaare tong ka noba banang nang taa teŠõrong veŠõle nyŠõ posˆ£ˆ£na. A yŠõlŠõ ama eŠõ la ka nengsaala zaa nang boŠīrŠī bone ne ka ka bie tenga benee nengsaaba zaa nang so ba menne a yele yŠõlŠõ zaa ba nang boŠīrŠī, a puoro puoru zaa ba nang boŠīrŠī, a ta zoro bebiri kang nang.

Ka a da sengŠõŠõ la ka anang ba fere neŠõ kao e yeli nang fere o, a kuĆÉuĆÉ ne o baao poŠī ka o faa o mengŠõ dŠīgrong poŠī, ka ka a yelmenne tŠīretero la guuro a tendaa zaa noba yŠõlŠõsoobo sobie.

Ka a da sengŠõŠõ la ka to-ne-tŠī nŠīmmo yŠõle a tendaa za.

Ka a noba nang be a Tendaa Langne poŠī leŠõ maaleng nyŠīgŠõŠõ ba yeldeebo a a yelmanne binne nga nang guuro a tendaa zaa yŠõlŠõsoobo sobie poŠī, ka dŠīŠī ane pŠīge nang ba gang taa song ka nengsaala maaloo ane o mengŠõsoobo yŠõlŠõ gŠõrŠõ ninge a tenga zu.

A tenne na zaa nang be a Tendaa Langne nga poŠī eng la noŠīre ka bana ane a Tendaa Langne na nyŠõ a tendaa zaa nŠīngtaa, a engnŠõ a Tendaa zaa yŠõlŠõsoobo ane mengŠõsoobo sobie.

Ka ka neŠõ zaa bang ka a yŠõlŠõsoobo sobie ama ane a nensaala mengŠõ soobo la yelkpong nang be a noŠīre nga emmo poŠī.

Pampanga a LŠõ Zueng,

A TENDAA LANGNE NOBA LANG TAA

moŠīlŠī la:

ka a TENDAA ZA YźLźSOOBO SOBIE waa la bone noba zaa ane tenne zaa nang na moŠīĆÉ nimiri k'a nye eebo. A lŠõzueng neŠõ zaa, bee nengsaaba langne zaa na taa la a yŠõlŠõ ama teŠõrong tegteglŠõ a erŠõ aneŠõ ba wuluu poŠī ane ba zanno poŠī a e k'a yŠõlŠõsoobo sobie ane a noba mennesoobo yŠõlŠõ duoro saa kyŠõ erŠõ beŠõlŠõ beŠõlŠõ tenga zaa poŠī a na e k'a tendaa zaa bang kyŠõ tuuro a yŠõlŠõ ama. Tenne na zaa nang be a lammo nga ane noba na zaa nang kpeŠõrŠõ a tenne na poŠī, a lang ne a noba banang zaa nang be tenne na zaa ba nang di naalong a zu.

DorŠõ 1

Nengsaala zaa ba nang dŠīge so la o menga, ka o ne o taaba zaa sengtaa noba emmo ane yŠõlŠõsoobo sobic poŠī. Ba dŠīgŠõŠõ ba zaa ne yŠõng ane yŠõlŠõ-iruu k'a da seng ka ba erŠõ yŠõlŠõ korŠī taa a nga yŠīŠīmine.

DorŠõ 2

NeŠõzaa soobo la a Tendaa zaa yŠõlŠõsoobo sobie ama nang be a gane poŠī; a ba wullo ka neŠõ nga waa ngaa ne ngaa; a nga balong, bee o engŠõ waalong, k'o waa la pŠīge bee dŠīŠī, o kŠīkŠīyelaa, puoru na o nang puoro, o teŠõrong nang are lŠõ a tenga maalo yŠõlŠõ poŠī, o tengyiraa ane o aroozie a tenga poŠī, boma o nang taa, o dŠīgebo zie bee o arezie.

A la waana lŠõ puoreng, gyegru kyebe ane neŠõ teŠõrong nang wuli o ka o tuuro a tenga maalo yŠõlŠõ lŠõ, bee bone na naalong ba nang dire a tenga na poŠī a neŠõ na nang yi, ka a tenga na so la o mengŠõ bee ka o be la tenga kang nuureng, bee ka o nang ba so o mengŠõ, be ka yŠõlŠõ mine bebe la a pŠīgrŠī o mengŠõsoobo sobiri.

DorŠõ 3

NeŠõzaa taa la sori ka o taa nyŠīvore, ka bone zaa ta ngmaara o sobiri o yelerre poŠī, ka tuo ta be o zie.

DorŠõ 4

NeŠõzaa ba taa sori a taa o tŠīsoba ka o waa o gbangbaa bee ka o tonŠī gbangba-toma. A ferŠõŠõ la kaa gbangbaalong ane nengsaaba koŠīro ta bebe togtog yelizaa poŠī.

DorŠõ 5

NeŠõzaa ba seng ne engŠõ dŠīgrong nang gang, bee potuyŠõlŠõ, bee dŠīgrong zaa nang ba seng ne nengsaala.

DorŠõ 6

Ka neŠõng be zie zaa a ferŠõŠõ la ka a tenga na deme de o k'o waa nengsaala a lŠīŠī poŠī.

DorŠõ 7

LŠīŠī ninge poŠī noba zaang sengtaa k'a fere ka a lŠīŠī kaara ba zaa zu ka gyegru kyebe. A yŠõlŠõ ama moŠīloo poŠī kyiirung la ka gyegru bebe neŠõ zaa zie, bee ka neŠõ dŠīre ka ba gyegri neŠõ.

DorŠõ 8

Ka neŠõ zaang taa yeli a gaane a sŠõrŠõŠõ diibo zie, a ferŠõŠõ la ka a tenga na sŠõredirebe a di a sŠõrŠõŠõ velaa ka a yelmengŠõ gaa a neŠõ na deme nang kpŠõ zie a seng lŠõ a tenga lŠīŠī nang manne bing.

DorŠõ 9

NeŠõzaa ba seng ne ka ba deŠõ bone nyŠīgoo gaa te page kyŠõ ba di a sŠõrŠõŠõ, bee ka ba diguu bare ka o yi gaa teng-yuo a te kpeŠõrŠõ.

DorŠõ 10

NeŠõzaa nang sˆ£ˆ£ yeli, a ferŠõŠõ la ka a tenga na sŠõredirebe di o sŠõrŠõŠõ neng-yaga poŠī ka nŠīnne boore kyebe a sŠõrŠõŠõ nga ba nang dire a na nye bone na yeli o nang sˆ£ˆ£ poŠī.

DorŠõ 11

  1. NeŠõzaa ba nang nyŠīge yeli kang poŠī a na di o sŠõrŠõŠõ ko na pŠīge nyŠõ dŠīgrong a poŠī, a ferŠõŠõ la ka a sŠõredirebe de ka o ba sˆ£ˆ£ yeli, a ta lŠõ sang ba nang di o sŠõrŠõŠõ yeng poŠī a te nyŠõ bang ka o sˆ£ˆ£ la yeli. A o sŠõrŠõŠõ diibo na meng poŠī a ferŠõŠõ la ka ba k'o sori ka o bŠī bone na zaa nang na toŠīĆÉ song o ka o yeli faa o mengŠõ.
  2. Ba kong toŠīĆÉ nyŠīge neŠõ zaa nang sˆ£ˆ£ yeli nang taa dŠīgrong; yeli o nang e, bee o nang nage o vuo na poŠī, a yeli na o nang e, bee o nang nage nang da ba waa yelsˆ£ˆ£na nang boŠīrŠī dŠīgrong a lŠõ sang onang da e a yeli bale, bee ka ba ko o dŠīgrong nang waa tuo gang a dŠīgrong na nang da bebe ka ba da ko o a lŠõ sang o nang sˆ£ˆ£ a yeli bala.

DorŠõ 12

NeŠõzaa ba taa sori a bonnŠī kpeŠõrŠõ o tŠī yŠõlŠõ poŠī, bee o die yŠõlŠõ poŠī, bee o yiri yŠõlŠõ, bee o gama yŠõlŠõ, bee ka o sˆ£ˆ£ o tŠī yosong ane o eveŠõle. A ferŠõŠõ la ka a lŠīŠī guuro neŠõ zaa a dŠīĆɊīĆÉne ama taaba poŠī.

DorŠõ 13

  1. NeŠõzaa taa sori ka o yoŠīrŠī gŠõrŠõ benee zaa o nang boŠīrŠī, bee ka o kpeŠõrŠõ benee zaa o nang boŠīrŠī a tenga toribogri poŠī.
  2. NeŠõzaa taa sori ka o yi tenga kang zaa poŠī, bee o mengŠõ tenga poŠī a kyŠõ leŠõ wa a o tenga poŠī.

DorŠõ 14

  1. NeŠõzaa taa sori ka o yi tenga na poŠī ba nang boŠīrŠī o dŠīgroo, bee o koobo a gaa tenne mine a na te nyŠõ popeŠõlong.
  2. A sobiri nga kyebe neŠõ nang sˆ£ˆ£ yeli yelmengŠõ ka ba boŠīrŠī o ka ba di o sŠõrŠõŠõ ka a yŠõlŠõ na o nang sˆ£ˆ£ ba e votu yŠõlŠõ bee yŠõlŠõ nang ba tu a Tendaa Langkpong yŠõlŠõ sobie ba nang manne bing lŠõ.

DorŠõ 15

  1. NeŠõzaa taa sori a na waa enga kang paalong neŠõ.
  2. NeŠõzaa ba taa sori a na yeli ka neŠõkang ta be o tenga poŠī, bee ka o ta yi o tenga a gaa te kpeŠõrŠõ teng-yuo.

DorŠõ 16

  1. NeŠõzaa nang ta dŠīŠī, bee pŠīge, bale zaa poŠī, tenga zaa poŠī, puoru zaa poŠī, taa sori a na de pŠīge, bee kuli serŠõ a dŠīgrŠī bibiiri. Ba zaang na sengtaa a ba kultaa yŠõlŠõ poŠī a ta lŠõ sang ba kultaa nang baare.
  2. NeŠõzaa ba taa sori a fere noba ka ba kultaa; banang nang kulo taa yong na pŠõle poore a sage ka ba kultaa.
  3. DŠīŠī ane o pŠīge ane o bibiiri waa seng bombiri a tenga noba zie ka a fere ka a tenga noba ane a tenga nembŠõrŠõ kaara ba zu.

DorŠõ 17

  1. NeŠõzaa taa sori a na so boma o yong, bee ka o ne noba mine lang so boma.
  2. NeŠõzaa taa sori faa neŠõ boma o nang so.

DorŠõ 18

NeŠõzaa taa a sori na teŠõrŠõ yŠõlŠõ a seng o nang boŠīrŠī lŠõ, a tuuro o yŠõng wuluu, a puoro puoru na zaa o nang boŠīrŠī; o la taa la a sori meng a na leŠõre o puoru ane o teŠõrong; o na toŠīĆÉ e la lŠõ o yong, bee a lang ne noba yeng poŠī, bee o yong zie. O la taa sori meng a na e ka o puoru yŠõlŠõ sˆ£ˆ£ noba zie. O taa sori na wullo noba a o puoru yŠõlŠõ. O taa sori tuuro a o puoru nga sobie zaa a seng lŠõ o nang boŠīrŠī.

DorŠõ 19

NeŠõzaa taa sori ka o teŠõre ka yeli kang waa ngaa bee o ba waa. O taa sori meng na yeli a yeli na yŠõlŠõ. O la taa la a sori meng ka o teŠõrŠõ ka yŠõlŠõ mine waa ngaa, kyŠõ ka neŠõ zaa ta fere o a o teŠõrong na poŠī. O taa sori meng ka o bŠī a kyŠõ nyŠõ yelpaaba nang yire zie zaa waana, ka a gangnŠõŠõ toribogri bee ka a ba gangna o taa la a sori.

DorŠõ 20

  1. NeŠõzaa taa la a sori ka o poŠī noba nang langtaa ane teŠõrong velaa. O la taa la sori ka o kpŠõ langne zaa.
  2. NeŠõ kontoŠīĆÉ fere neŠõzaa ka o kpŠõ langne kang poŠī.

DorŠõ 21

  1. NeŠõzaa taa sori k'o poŠī a tenga gŠībenŠõnte yŠõlŠõ poŠī o mengŠõ bee ka o poŠī iri noba ka ba leŠõ o zu.
  2. NeŠõzaa taa sori ka a tenga poŠī bone na zaa nang bebe ka ba de sonnŠī ne a noba ba yeli zaa poŠī k'a tara o meng.
  3. A gŠībenŠõnte fang a tenga poŠī na yi la tenga noba boŠīrŠī zie. A sobiri na a noba nang na mang tu ka ama nyŠõ eebo la ka ba manne bing ka ka vuo kang poŠī k'a noba mang taa neng-iri ka finnuu kyebe a neng-iri nga poŠī; k'a banang zaa nang ta noba a taa sori na iri a noba nang na leŠõ ba zu a tenga gŠībenŠõnte poŠī. A neng-iri sang neŠõ zaa ba taa sori na nyŠõ o tŠīsoba nang boŠīrŠī k'o iri neŠõ na.

DorŠõ 22

NeŠõzaa waa la a tenga zu noba neŠõ. A ferŠõŠõ la ka o tenga kaara o zu; o la taa la sori meng ka o nyŠõrŠõ a o tenga tŠīnŠī ka a song o ka o nyŠõrŠõ emmo a seng nengsaala; ka o engŠõ ane o yŠõng yŠõlŠõ meng kyŠõnŠõ velaa.

DorŠõ 23

  1. NeŠõzaa ta sori ka o taa toma tonŠī. O taa sori meng ka o iri toma na o dang boŠīrŠī. Sori bebe meng la, ka ka o toma zie ane o toma zie yŠõlŠõ veŠõlŠõ. Sori bebe meng la ka o taa toma tonŠī a ta yoŠīrŠī weŠõ lŠõ.
  2. NeŠõzaa, ka gyegru kyebe taa sori ka o nyŠõrŠõ san-yŠīŠī a seng banang zaa meng nang tonŠī a tong-bale.
  3. NeŠõzaa nang tonŠī toma taa sori a naa nyŠõrŠõ a yŠīŠīre ka a seng o ne o pŠīge ane o bibiiri; ka a seng ba ka ba na toŠīĆÉ nye bone na zaa a nang ferŠõ nengsaala ka o taa waa nengsaala.
  4. NeŠõzaa taa sori ka o piili tontonema langne. O la taa l'a sori ka o kpŠõ tontonema langne nang na song ka o guuro o toma.

DorŠõ 24

NeŠõzaa taa sori ka o nyŠõ pŠõnno kyŠõ ka o pŠõnnoo sang ka o taa sori a erŠõ lŠõ o poŠī nang pŠõlle. O la taa sori ka ka o ta tong toma a te gang gammo kang. O taa sori meng na nyŠõrŠõ pŠõnnoo bebie a o toma zie kyŠõ nang nyŠõrŠõ san-yŠīŠī a pŠõnnoo bebie na poŠī.

DorŠõ 25

  1. A ferŠõŠõ la k'a tenga nyŠõ ka benee dŠīŠī ane o pŠīge ane o bibiiri nang kpeŠõrŠõ seng ne ba eng-maarong nang boŠīrŠī lŠõ, ka ba nyŠõrŠõ bondiri ane bonsuuri, ka ba kpeŠõbo zie ane ba laafeŠõ yŠõlŠõ veŠõlŠõ. Ba taa l'a sori meng ka sang kang wa ta ka ba ba la taa san-yŠīŠī toma, bee ka ba beŠõrŠõ, bee ka yeli kang e ka o kong la toŠīĆÉ tong toma bee ka o serŠõ, bee ka pŠīge kpi kyŠõ kyŠõre o yong, bee ka o kore zuo a kong la toŠīĆÉ tong toma, bee ka yeli kang e ka o deŠõ kong la toŠīĆÉ bŠī bondiraa o mengŠõ, a ferŠõŠõ la ka a tenga na o nang be kaara o zu.
  2. Bimamine ane bibiiri nang nang baara, a sengŠõŠõ la ka ba kaara ba zu kyŠõ sonnŠī ba. Bibiiri zaa, ka ba ma ne ba saa de la taa kyŠõ dŠīge ba bee ka baba de taa kyŠõ dŠīge ba meng na nyŠõrŠõ la a sommo nga bale.

DorŠõ 26

  1. NeŠõza taa sori ka o bang gane. A gane zanno piilu sang a da seng ka yŠīŠīre kyebe. A ferŠõŠõ la ka neŠõzaa zanne gane belaa a ta taabo kang. A da ba seng ka neŠõzaa wong tuo kyŠõ nyŠõ nuuri-toma zanno, bee gama-toma zanno. A da sengŠõŠõ la ka banang nang na toŠīĆÉ meng ta wong tuo kyŠõ nyŠõ zanno nang do yaga.
  2. A da sengŠõŠõ la ka gane zanno kyaara nensaala mengŠõmaalo yŠõlŠõ a kyŠõ sonnŠī nensaala mengŠõsoobo sobie yŠõlŠõ a kyŠõ sonnŠī yelwongtaa ane kanyiri di-ko-taa, a e ka tenne ane bale la bale zaa ane puoru deme zaa nyŠīge taa baalong a kyŠõ e ka a Tendaa Langkpong yŠõlŠõ kyŠõnŠõ ka maarong be a tenga zu.
  3. Saamine ane mamine taa a sori a na de weŠõĆÉ dang iri benee ba nang boŠīrŠī ka ba bibiiri gaa zanne gane.

DorŠõ 27

  1. NeŠõzaa taa sori ka o poŠī a tenga tengkoŠīĆÉ yŠõlŠõ poŠī a meng wong a noba nuuri-toma noŠīĆÉ, kyŠõ nyŠõrŠõ tŠīnŠī nensaala yŠõng nang song o ka o maale, bee ka o e ka bone na zaa waana ne noŠīĆÉ bee tŠīnŠī.
  2. NeŠõzaa nang de o nuuri, bee o zu a tong ne toma ka a yire tŠīnŠī mine, a ferŠõŠõ la ka a tenga ta vŠõng ka neŠõzaa finne o a toma na poŠī.

DorŠõ 28

A da sengŠõŠõ la ka a yŠõlŠõ ama ba nang manne bing a kyŠõ a nyŠõ eebo, ka benee zaa tenga zu kyŠõ neŠõ nang kpeŠõrŠõ na toŠīĆÉ so o mengŠõ kyŠõ kpeŠõrŠõ ne popeŠõlong.

DorŠõ 29

  1. NeŠõzaa taa la fero toma o taaba zie benee o nang kpeŠõrŠõ. A lŠõng na song ka o mengŠõ nyŠõ maalo.
  2. NeŠõzaa nang so o mengŠõ, a wonno o mengŠõsoobo noŠīĆÉ, yeli zaa ba kyebe a na pigi a o mengŠõsoobo nga sori see ka tenga nang manne bing lŠõ naane, a lŠīŠī na meng na waa la lŠīŠī nang na vŠõng ka nensaala nyŠõ emmo kyŠõ so o mengŠõ, a sonnŠī ka nensaaba erŠõ eveŠõlŠõ, a e ka marong be noba nang lang kpeŠõrŠõ zie kyŠõ erŠõ ka noba zaa kpeŠõrŠõ velaa ba tenga poŠī, ka ba meng taa noŠīre a ba tenga maalo yŠõlŠõ poŠī.
  3. NeŠõzaa ba taa sori a e yeli nang ba toro a Tendaa zaa Lammo nang manne a nengsaaba meneesoobo sobie bing lŠõ.

DorŠõ 30

Tenga zaa bee langne zaa bee neng-yeni zaa ba taa sori a willi a yŠõlŠõ ama ba nang manne bing a kyŠõ; ka a waa seng nga a yŠõlŠõ nga ko ba la sobiri ka ba tong tone zaa bee yeli zaa nang waana ne nensaala mengasoobo ane o yelisoore noŠīĆÉ wommo ba nang manne bing a kyŠõ sˆ£ˆ£baro.

 


© The Office of the High Commissioner for Human Rights

OHCHR-UNOG
8-14 Avenue de la Paix
1211 Geneva 10, Switzerland

+41 22 917-9000
udhr@ohchr.org