Universal Declaration of Human Rights - Cakchiquel ()


RUQ'ALAJIRISAXIK CHI RUWˆÑCH RONOJEL RUWACH'ULEW RI RUCH'OJIB'AL RUK'ASLEN JUN WINˆÑQ

[Preamble]

Xa roma k'a ri kolotajˆØk, ruq'atik ri tzij, chuqa' ri tik'asˆ§s uxlanib'ˆ§l k'u'x chi ruwˆ§ch re ruwach'ulew, uxlaynˆ§q k'a pa ruwi' ri nimalˆ§j ruq'ij ruk'aslen ri winˆ§q, chuqa' xa roma k'a ri mansachel man ewˆ§l ruch'ojib'al kik'aslen konojel ri ach'alal ri'ˆØl chi ruwˆ§ch re ruwach'ulew;

Xa roma k'a ri man etaman ta chuqa' ri man ya'on ta ruq'ij ruch'ojib'al rul'aslen jun winˆ§q yeb'an k'ˆØy itzel taq b'anob'ˆ§l, nimalˆ§j taq ch'a'oj pa ruk'u'x kik'aslen ri winaqi'; chuqa' xq'alajirisˆ§x chi ri nimalˆ§j rurayb'ˆ§l ri winˆ§q ja ri xtirˆØl ta apo jun utzilˆ§j k'aslen ri man jun ta chˆØk xinb'iri'ˆØl, man jun ta chˆØk wayjal, meb'a'il, xa xtikˆØl ta apo jun k'aslen ri akuchi' man jun oyowal, man jun ch'a'oj rejqalen rub'ixik jun na'oj chuqa' man jun ta ch'a'oj rejqalen runimaxik ri jalajˆj kuqub'ab'ˆ§l taq k'u'x;

Xa roma k'a chi yalan nimalˆ§j rejqalen ruch'ojib'al ruk'aslen jun winˆ§q k'atzinel ruto'ik rik'in taqanel q'atb'ˆ§l tzij, richin k'a chi ri winˆ§q manˆ§q ta xtub'ˆ§n rajˆ§l ruk'exel roma ri tijoj poqonal chuqa' ri itzel taq b'anob'ˆ§l nuk'ˆºl pa ruk'aslen;

Xa roma k'a yalan nimalˆ§j rejqalen rusamajixik jun utzilˆ§j ajowab'ˆ§l chi kikojˆl ri juley chˆØk taq ruwach'ulew;

Xa roma k'a ri Nima taq Ruwach'ulew kitzob'ajin ki' kikamlun rub'ixik kitzij chi rupan jun Taqanel Wuj ri kikuqub'ab'ˆ§l k'u'x pa ruwi' ri nimalˆ§j taq ruch'ojib'al ruk'aslen ri winˆ§q, ri nimalˆ§j ruq'ajarik chuqa' ri ruq'ij ri winˆ§q, chuqa' chi xa junan ruq'ij ruch'ojib'al ruk'aslen ri achin rik'in ri ixˆq, chuqa' xkipab'a' ki' chunimirisaxik ri kik'ojlen chuqa' ri rutzil kiwˆ§ch ri winaqi' pa rub'eyal jun qitzij kolotajˆØk;

Xa roma k'a ri ruwa taq Rach'ulew Kachb'il ki' chuqa' ri Nima Moloj Ri'ˆØl kichin ri Ruwach'ulew Kitzob'ajin ki', xkipab'a' ki' chi ruchajixik ri qitzij ajowab'ˆ§l chuqa' ri qitzij ruch'ojib'al, ri qitzij rukolotajik kik'aslemal ri winaqi' chi ruwˆ§ch ri rach'ulew;

Xa roma k'a ri xa jun ta runojib'al ruk'ojlemal re ch'ojib'ˆ§l re' rik'in ri kolotajˆØk ja ta ri' ri xtiya' ruq'ij richin ri qitzij rusamajixik re jun utzilˆ§j samaj re';

Ri Nimalˆ§j Moloj Ri'ˆØl nuya' rutzijol re Ruq'alajirisaxik chi Ruwˆ§ch Ronojel Ruwach'ulew re Ruch'ojib'al Ruk'aslen ri Winˆ§q chi xa jun ta ri kinojib'al xtikib'ˆ§n ri tinamˆØt je' chuqa' ri ruwa taq Ruwach'ulew richin chi man xa xe ta ri winˆ§q pa ruyonil chuqa' ri moloj taq ri'ˆØl, xtoqa ta pa kik'u'x jantape' ri ruya'ik rutzijol rik'in ri utzilˆ§j b'anob'ˆ§l chuqa' rik'in ri tijonˆØk, rik'in ri rusamajixik re ch'ojib'ˆ§l re' chuqa' ri kolotajˆØk, xa xtikichajij ta k'a ri rusamajixik re samaj re', xa eqal eqal ta k'a xtik'ˆØy ri ruya'ik ruq'ij pa taq ruwach'ulew man xa xe ta ri pa taq kitinamit ri ruwa taq Ruwach'ulew kitzob'ajin ki' chuqa' xa xtisamajˆØx ta ri pa taq ruwach'ulew e k'o pa taq kicholajen.

Mokaj jun (1)

Konojel ri winaqi' kan kalaxib'en pe ri kolotajˆØk, ri junan kiq'ij, ri junan kejqalen, junan kich'ojib'al pa kik'aslen, xa achi'el k'a ri kik'ojlen, ri kinojib'al kichajin xa tik'amun k'a chi nimalˆ§j konojel xtikajo' ki'.

Mokaj ka'i' (2)

Konojel ri winaqi' kichajin ronojel ri ch'ojinˆØk chuqa' ri kolotajˆØk e tz'ib'an chupan re Q'alajirisab'ˆ§l Wuj re', stape' jun wi rutzub'al ri winˆ§q, jun wi ruch'ab'ˆ§l, jun wi runimab'al k'u'x, jun wi runojib'al chi achin chi ixˆq xa b'a chike jun chˆØk ruk'ojlen ralaxik, wi ta b'eyom, wi ta meb'a' xa junan kich'ojib'al.

Man xa xe ta k'a re', chuqa' man jun wi ta xtitz'et jun winˆ§q xa roma ta rub'anikil jun ruwach'ulew, xa roma ta rub'eyal ruq'atb'al tzij ri ruwach'ulew chi nˆ§j chi naqaj chuqa' ri ruwach'ulew akuchi' k'o wi jun winˆ§q, chuqa' man xa xe ta k'a chupan jun ruwach'ulew ri nusamajij ri' pa ruyonil chuqa' ri ruwach'ulew ri k'o pa kicholajen juley chˆØk, ri man pa ruyonil nisamˆ§j chuqa' ri jun chˆØk ruwach'ulew niq'aton tzij pa ruwi'.

Mokaj oxi' (3)

Man jun winˆ§q xtiq'at ta chi ruwˆ§ch ri ruk'aslen, kan ralaxib'en pe ri kolotajˆØk chuqa' rujikirisanik ri ruk'aslen.

Mokaj kaji' (4)

Man jun winˆ§q ri xtichuq'ab'ˆ§x ta pa samaj chuqa' xtichuq'ab'ˆ§x ta chˆj chi rilixik jun winˆ§q; ri ruchuq'ab'an samaj chuqa' ri k'ayin taq winaqi' xa b'a chike na rub'anikil ch'a'oj rejqalen.

Mokaj wo'o' (5)

Man jun winˆ§q ri xtiya' ta pa tijoj poqonal, pa ch'aykˆØl chuqa' ri chˆj ta xtiq'at tzij pa ruwi' chuqa' chˆj ta xtuk'ˆºl itzel ta b'anob'ˆ§l ri man ruk'amun ta nib'an chi re jun winˆ§q.

Mokaj waqi' (6)

Ronojel winˆ§q ˆºtz nuch'ojij xa b'a kuchi' chi ruwˆ§ch ri rach'ulew ruq'ij ri ruk'ojlen pa rucholajen ri q'atb'ˆ§l tzij.

Mokaj wuqu' (7)

Konojel ri winaqi' xa junan kiq'ij chi ruwˆ§ch ri q'atb'ˆ§l tzij chuqa' xa junan kitz'etik kito'ik nub'ˆ§n ri taqanel q'atb'ˆ§l tzij. Konojel xa junan kichajixik nib'an chi ruwˆ§ch ronojel ri etzelanˆØk nuq'ˆ§j rutzij re Q'alajirisab'ˆ§l Wuj re' chuqa' nuto' rik'in ronojel toq'onˆØk pa ruwi' ri etzelan taq k'u'x.

Mokaj waqxaqi' (8)

Ronojel winˆ§q k'o chi ruchajin jun utzilˆ§j tob'ˆ§l chi ruwˆ§ch ri q'atb'ˆ§l taq tzij pa jun ruwach'ulew, xa ruk'amun chi tito' chi ruwˆ§ch ri itzel taq b'anob'ˆ§l nuq'ˆ§j rutzij ri k'atzinel taq rutob'al ri winˆ§q, ruchajin ri nimalˆ§j taqanel wuj chuqa' ri ruchajin ri taqanel q'atb'ˆ§l tzij.

Mokaj b'eleje' (9)

Man jun winˆ§q ri chˆj ta xtichap, xtitz'apˆ§x ri man jun ta rumak chuqa' ri chˆj ta xtoqotˆ§x el pa ruruwach'ulew.

Mokaj lajuj (10)

Konojel ri winaqi' k'o chi xa junan rejqalen kiq'ij, richin ye'ak'axˆ§x pa saqil chuqa' rik'in jun utzilˆ§j q'atb'ˆ§l tzij ri man jun ˆºtz itzel nub'ˆ§n nisamˆ§j, richin ˆºtz ruq'atik tzij nib'an chi re ri runch'ojib'al chuqa' ri k'o chi nub'ˆ§n pa ruk'aslen jun winˆ§q, chuqa' pa ruwi' xa b'a chike sujunˆØk nib'an chi rij jun winˆ§q chi ruwˆ§ch ri q'atb'ˆ§l tzij.

Mokaj julajuj (11)

  1. Ronojel winˆ§q ri rejqalen jun mak ˆºtz nuch'ojij chi man jun rumak ta, wi manˆ§q q'alajnˆ§q ta wi kan ja rija' wi ri ajmak, pa ruq'a' raqˆ§n taqanel q'atb'ˆ§l tzij chuqa ri ruchojmilal nib'an pa rusaqil chi kiwˆ§ch ri winaqi' chuqa' ri akuchi' q'alajirisan ronojel rutob'al ri winˆ§q.
  2. Man jun winˆ§q ri xtiq'at ta tzij pa ruwi' chuqa' xtewˆ§x ta ir rumak xu taq xkulwachitˆ§j ri b'anob'ˆ§l man rejqalen ta mak chi ruwˆ§ch ri ruwach'ulew chuqa' chi ruwˆ§ch ri juk'an ya' ruwach'ulew. Chuqa' man jun winˆ§q ri xtirejqalej ta chˆØk jun nimalˆ§j ch'a'oj ri xtik'o ta chi ruwˆ§ch ri nikiq'ˆ§t ri ajq'atˆy tzij chupan ri ramaj pa ruwi' ri mak.

Mokaj kab'lajuj (12)

Man jun winˆ§q ri xab'i janpe' xtuju' ta ri' pa ruk'aslen jun chˆØk winˆ§q, kik'in ri ralk'wa'l, chi rachoch chuqa' pa rutaqkil taq wuj je', chuqa' xtub'ˆ§n ta itzel taq na'oj chi rij jun winˆ§q, chuqa' chi rij ri ruq'ij ri winˆ§q. Ronojel winˆ§q ruchajin rutob'al ri taqen q'atb'ˆ§l tzij wuj ri nich'o'n chi rij ri b'anob'ˆ§l chuqa' ri rusujuxik xb'an jun winˆ§q.

Mokaj oxlajuj (13)

  1. Ronojel winˆ§q xab'a kuchi' xtirajo' xtib'e wi man jun rejqalen chuqa' xab'a kuchi' na xtirajo' xtub'ˆ§n wi ri rachoch chwˆ§ch jun ruwach'ulew, man jun rejqalen.
  2. Ronojel winˆ§q ˆºtz nel el xab'a chike ruwach'ulew, chuqa' chupan ri ruwach'ulew rija' man jun rejqalen; chuqa' man jun rejqalen wi nirajo' chˆØk nitzolin el pa ruwach'ulew.

Mokaj kajlajuj (14)

  1. Wi jun winˆ§q oqotan rij, ˆºtz nuch'ojij ruk'ojlen juk'an chˆØk ruwach'ulew, ˆºtz nuk'owasaj ri ruk'aslen chi ri', xab'a chike ruwach'ulew.
  2. Re jun ch'ojikil tzij re' man jun ruq'ij chwˆ§ch ri q'atb'ˆ§l tzij taq jun mak, jun b'anob'ˆ§l , jun ch'a'oj kan petenˆ§q wi pa ruwi' jun qitzij mak chuqa' wi nuq'ˆ§t rutzij rupixa' ri Tzob'ajin taq Ruwach'ulew.

Mokaj wolajuj (15)

  1. Man jun winˆ§q ri manˆ§q ta ˆºtz nirichinaj jun ramaq'il.
  2. Man jun winˆ§q ri chˆj ta xtimaj ramaq'il chuqa' xtiq'at ta chi ruwˆ§ch ri amaq'il nirajo' jun winˆ§q.

Mokaj waqlajuj (16)

  1. Taq nik'ajolˆØr jun ala', taq niq'opojˆØr jun xtˆ§n man jun achike xtiq'aton kichin richin yek'ule'; man ja ta ri rutzub'al, ri ramaq'il ri runimab'ˆ§l k'u'x xtiq'aton kichin richin ri k'ulb'ˆØk, richin nitikirba'a el jun ach'alal ri'ˆØl, chuqa' xa junan kich'ojinik chi kijuunal rik'in ri k'ulb'ˆØk, chupan ri kik'aslen taq e k'ulan chuqa' wi xtikijˆ§ch ki'.
  2. Tikirel nib'an jun k'ulb'ˆØk wi kan qitzij rurayb'ˆ§l jun xtˆ§n chuqa' rurayb'ˆ§l jun ala' nik'ule'.
  3. Ri ach'alal ri'ˆØl ja ri' ri rukowil ruk'aslen jun tzob'aj winˆ§q, jun tinamˆØt; re ach'alal re' k'o chi nito' nichajˆØx koma ri winaqi' chuqa' roma ri Ruwach'ulew.

Mokaj wuqlajuj (17)

  1. Konjel ri winaqi' tikirel nik'oje' kib'euomˆ§l pa taq kiyonil chuqa' taq kitzob'ajin ki'.
  2. Man jun winˆ§q ri kan chˆj ta xtimaj ri rub'eyomˆ§l chi re.

Mokaj waqxaqlajuj (18)

Man jun winˆ§q ri xtiq'at ta chi ruwˆ§ch ri runojib'al, ri nalˆ§x pa ruk'u'x chuqa' ri runimab'al k'u'x; re ch'ojikil re' ruchajin chuqa' chi man jun achike rejqalen wi ri winˆ§q nirajo' nujˆ§l re runimab'al k'u'x ajun pa ruyonil chuqa' pa taq tzob'aj, wi ta pa saqil wi ta pan ewel, rik'in jun utzilˆ§j tijonˆØk, rik'in mejlen xukulen ri nimab'ˆ§l k'u'x chuqa' ri rusamajixik.

Mokaj b'elejlajuj (19)

Man jun winˆ§q ri xtiq'at ta chi ruwˆ§ch ri nuq'alajirisaj rub'ixik jun na'oj chuqa' ri achike nirajo' nub'ij; re ch'ojikˆØl re' ruchajin chuqa' ri manˆ§q ˆºtz ta xtinaq jun winˆ§q xa roma ta ri nuq'alajirisaj, ri nuya' rutzijol, chi nˆ§j chi naqaj chupan xa b'a chike rub'anikil ruq'alajirisaxik ri na'oj.

Mokaj juk'al (20)

  1. Konojel winaqi' tikirel nikimˆl ki' chuqa' ˆºtz nikitzob'ajij ki' pa rutzil.
  2. Man jun winˆ§q ri chˆj ta nichuq'ab'ˆ§x roken pan jun moloj ri'ˆØl.

Mokaj jun rukak'al (21)

  1. Ronojel winˆ§q ˆºtz nirachb'ilaj, ˆºtz nisamˆ§j rik'in ri tata'aj pa jun ruwach'ulew, wi man nitikˆØr ta rija' ˆºtz chuqa' nutˆ§q el jun pa ruk'exel.
  2. Konojel winaqi' xa junan kiq'ij richin ˆºtz nikik'ˆ§n jun samaj chi ruwˆ§ch ri kiruwach'ulew.
  3. Ri kirayb'ˆ§l ri winaqi' chupan jun ruwach'ulew, ja ri' ri ruchuq'ayb'ˆ§l ruchuq'a' runojib'al ri tinamˆØt; re rayb'ˆ§l re' niq'alajin chi kiwˆ§ch ri winaqi' taq kan ja rije' ri yek'aqon kiwˆ§ch jutaqil ri kitata'al ri ruwa taq ruwach'ulew rik'in jun utzilˆ§j rub'eyal ri cha'onˆØk xtib'an rik'in ri pan ewel juch'un wuj.

Mokaj ka'i' rukak'al (22)

Jun winˆ§q ri k'o pa ruq'a' raqˆ§n jun tinamˆØt, re winˆ§q re' k'o chi nuk'ˆºl jikˆØl rutob'al pa ruwi' kiq'ajarik ri winaqi' chuqa' rik'in rutob'al ri aj juk'an ya' ruwach'ulew rik'in rucholajen ruchuq'a' ri jujun Ruwach'ulew, chuyakik chuk'iyik ri utzilˆ§j kik'aslen ri winaqi' chuqa' ri kinojib'al kib'anikil, ri man sachel ruq'ij ri winˆ§q chuqa' ri ruk'iyik ruwinaqul jun winˆ§q.

Mokaj oxi' rukak'al (23)

  1. Konojel winaqi' tikirel nikˆØl jun kisamaj; chuqa' man jun winˆ§q ri xtiq'at ta chi ruwˆ§ch ri samaj nirajo' nub'ˆ§n, chuqa' man jun ˆºtz itzel kitz'etik kitojik nib'an ri winaqi', k'atzinel chuqa' ruto'ik ri winˆ§q rik'in ruya'ik rusamaj.
  2. Konojel ri winaqi' xa tik'amun junan kitojik nib'an taq junan ruwˆ§ch samaj nikib'ˆ§n; man jun itzel nitz'et nib'an.
  3. Ronojel winˆ§q samajel k'o chi niya' chi re ri qitzij rajˆ§l ri rusamaj; ri rajˆ§l niya' k'atzinel chi nub'ˆ§n ronojel ri niraj nuk'utuj ri ruk'aslen rija' chuqa' ri ralk'wa'l; richin nuk'wa'j jun k'aslen ri ruk'amun nuchajij jun winˆ§q; wi man xtub'ˆ§n xa tik'amun nito'ˆx koma ri ch'aqa chˆØk moloj taq ri'ˆØl ri yeto'on ri winaqi'.
  4. Konojel ri winaqi' xa ruk'amun nikitzob'ajij ki' richin ruto'ik ruk'ojlen ri winˆ§q pa rusamaj.

Mokaj kaji' rukak'al (24)

Konojel winaqi' k'o chi niya' kuxlanib'al, ja na ri winˆ§q ninojin achike nirajo' nub'ˆ§n ri pa ruxlanib'al, chuqa' k'atzinel chi ri winˆ§q xa etatel ri q'ij nisamˆ§j chuqa' k'o chi nitoj jataqil ri nima kuxlanib'al niya' che jun juna' samaj.

Mokaj wo'o' rukak'al (25)

  1. Konojel winaqi' k'o chi nikˆØl jun utzilˆ§j k'aslen chuqa' ke ri' ri kalk'wa'l nikˆØl ta jun ruxnaqil kiwˆ§ch chuqa' ri niraj nuk'utuj ri kik'aslen, ri kan yalan k'atzinel ja ri kiway, ri kitzyaq, ri kachoch, ri kaq'omaxik chuqa' ri ch'aqa chˆØk k'atzinel pa kik'aslen; chuqa' k'atzinel chi niya' kitob'al taq man jun samaj ta, taq k'o yab'il, taq nikanˆ§j kˆºt jun winˆ§q, taq nimalkanˆ§j kan, tan nirijˆØx chuqa' ch'aqa juley chˆØk ri man nirˆØl ta chˆØk ri nirajowaj pa ruk'aslen re tob'ˆ§l niya' taq man rik'in ta rurayb'ˆ§l ri winˆ§q k'o nuk'ulwachij.
  2. Ri alanˆØk chuqa' ri k'ajol ala' k'atzinel chi ˆºtz kichajixik, ˆºtz kik'waxik yeb'an. Konojel ri ak'wala' ye'alˆ§x kik'in k'ulanˆØk taq winˆ§q chuqa' ri ye'alˆ§x xa xe rik'in kite' xa k'o chi konojel junan kitz'etik, junan kito'ik nikik'ˆºl rik'in ri q'atb'ˆ§l tzij.

Mokaj waqi' rukak'al (26)

  1. Konojel ri winˆ§q k'atzinel chi nikik'ˆºl ri tijonˆØk. Re tijonˆØk re' ja re' ri sipan tijonˆØk nuya' ri q'atb'ˆ§l tzij pa ruwi' ri nab'ey taq wuqu' juna' tijonˆØk chuqa' ri oxi' chˆØk juna'. Re tijonˆØk che re nab'ey taq juna' k'o chi nikik'ˆºl konojel ri winaqi'. Ri tijonˆØk richin jun samaj chuqa' ri ik'ownˆ§q chˆØk b'a' ruq'ij xa ruk'amun chi tutaluj ri' chi kiwˆ§ch ri winaqi'; ri oken chupan ri nima'q taq tijonˆØk xa junan rub'anikil ri niya' chi ke konojel pa ruwi' ri rejqalen retamab'al ri winˆ§q.
  2. Ri tijonˆØk niya', k'atzinel chi nub'ˆ§n jun utzilˆ§j samaj pa ruwi' ronojel ri niraj nuk'utuj ruk'aslen ri winˆ§q chuqa' richin ri k'atzinel taq kolotajˆØk rejqalen ri k'aslen; xa xtuto' ta k'a ri joyowab'ˆ§l wˆ§ch, ri koch'onˆØk chuqa' ri ajowab'ˆ§l chi kikojˆl ri ruwa taq ruwach'ulew, chuqa' xtuto' ta k'a kik'ojlen konojel ri winaqi' ri kan chupan wi ri ruwach'ulew ri' e alaxnˆ§q wi, chuqa' aj nimab'ˆ§l k'u'x, chuqa' xa xtunimirisaj ta k'a ruk'ojlen ronojel ri samaj xtikib'ˆ§n ri Tzob'ajin taq Ruwach'ulew richin man sachel ruk'aslen ri tik'asˆ§s uxlanib'ˆ§l k'u'x.
  3. Pa kiq'a' ri tete'ej tata'aj k'o wi rucha'ik ri tijonˆØk nikajo' nikiya' chi ke ri kalk'wa'l.

Mokaj wuqu' rukak'al (27)

  1. Konojel ri winaqi' tikirel nikib'ˆ§n xa b'a chike samaj pa ruwi' ruk'ojlen ri kitinamit, chuqa' xa tikirel nikˆØl ri rutzil ri nima'q taq etamab'ˆ§l ruchajin ri kik'ojlen chuqa' tikirel chi yesamˆ§j pa ruwi' ruk'iyilen ri nima'q taq etamab'ˆ§l chuqa' ri rutzil nikˆØl apo rik'in.
  2. Konojel winaqi1 tikirel chi keto'on pa ruwi' ri utzilˆ§j taq na'oj, ri utzilˆ§j taq wachinel ri ˆºtz nikichinaj xa roma ri nimalˆ§j taq samaj, ri utzilˆ§j k'ochinel taq samaj, ri utzilˆ§j taq wuj rutz'ib'an jun winˆ§q.

Mokaj waqxaqi' rukak'al (28)

Ronojel winˆ§q tikirel nuch'ojij rucholajen jun utzilˆ§j rub'eyal ruk'aslen chi ruwˆ§ch ch'aqa chˆØk ruwach'ulew ri akuchi' ri ch'ojikˆØl chuqa ri kolotajˆØk nuya' rutzijol re jun Ch'ojib'ˆ§l Wuj re', xa xtib'an ta k'a ronojel ri ronojel ri nuq'alajirisaj.

Mokaj b'eleje' rukak'al (29)

  1. Ronojel winˆ§q k'o chi nito'on rik'in ri retamab'al, ri ruchuq'a' chi re ri rutinamit, roma kan xa xe chi ri' man jun achike xtiq'aton ronojel ri xtub'ˆ§n pa ruk'aslenri winˆ§q.
  2. Pa rucholajen ronjel ri ˆºtz nuch'ojij jun winˆ§q chuqa' rik'in rukusaxik ronojel niqa chi ruwˆ§ch ri nub'ˆ§n, ronojel winˆ§q xa xtunimaj k'a ri ˆºtz tib'an, ri man ˆºtz ta tib'an q'alajnˆ§q chupan ri taqanel wuj, xa roma tik'oje' pa ruk'uxlal ri ruq'ajarik chuqa' ri ruq'ij ri kik'aslen ri ch'aqa chˆØk winaqi', chuqa' k'atzinel chi tib'an ronojel ruch'uch'ujil ri k'aslen, rucholajen ri kib'anob'al ri winaqi' chuqa' xa richin ˆºtz ruk'waxik rub'eyal kik'aslen ri winaqi' akuchi' xa junan kiq'ij konojel.
  3. Ronojel ri ˆºtz nuch'ojij jun winˆ§q chuqa' ri ronojel niqa chi ruwˆ§ch nub'ˆ§n, man jun b'ey k'a ˆºtz ta xtub'ˆ§n ri nirajo' taq xa nuq'ˆ§j ri nirajowaj chuqa' ri tz'ib'atel pa kib'eyal ri Tzob'ajin taq Ruwach'ulew.

Mokaj lajuj rukak'al (30)

Man jun chi ke ronojel ri q'alajirisanˆØk e k'o chupan re jun Q'alajirisab'ˆ§l Wuj xtz'ib'ˆ§x, xa xtiq'ax ta pa kijolon chi xa nuya' ta q'ij chi re ruch'ojib'al jun ruwach.ulew, jun tzob'aj winaqi', jun winˆ§q pa ruyonil, richin ta chi xa xtutikirb'a' xa b'a chike samaj chuqa' xtub'ˆ§n xa b'a chike jun b'anob'ˆ§l ri nujˆ§l ruq'ajarik ruch'ojib'al ruk'aslen jun winˆ§q chuqa', ri nujˆ§l ruq'ajarˆØk ri niqa chi ruwˆ§ch jun winˆ§q nub'ˆ§n, ya'on rutzijol chupan re Q'alajirisab'ˆ§l Wuj re'.


© The Office of the High Commissioner for Human Rights

OHCHR-UNOG
8-14 Avenue de la Paix
1211 Geneva 10, Switzerland

+41 22 917-9000
udhr@ohchr.org