MŠõ tŠînun asaria yen adunia nŠîŠîsiabu

Garin tore

Nde mŠõÃÄ ba doke mˆÝ tŠîmbu kpuron bŠõŠõrŠõ ka ben asaria nŠõrabu sŠîŠîra tii mŠîru ka gem wŠõŠõbu ka sere si na ta tasa anduniaŠî,

Nde mŠõÃÄ dunia sŠîŠî tŠîmba nÃÄ ki bu tŠî nun asaria ka yŠõru sariru dooru doke sere ba n ye tusa n dera daa kam ya dabia ma ya duniagibu daakari seeya. Yen sŠîna yˆ© tŠînu kanamŠî n kpuro kere yera ˆ¼ wa u n tii mŠî kpa ˆ¼ gere yˆ® u bwisika, u tamaa doke kpa ˆ¼ narˆ¼rabu ka yaaru biru ko,

Nde mŠõÃÄ yˆ® ya kere yera tem mi ba wooda swii bu tŠînum asaria nŠîni doke, n wa tirasi yu ku wii deema ˆ¼ ka tii yina yen sŠî ba wii yoru diisiamŠî ka ba wii takaasi mŠîÃÄ,

Nde mŠõÃÄ yˆ® ya kere yera bu nŠîŠîsina ka bu bŠîrŠînu dam kŠõ tem baa,

Nde mŠõÃÄ tire te sŠîŠî tem tŠîm bˆ® ba. Waa ONUN yigbŠõru sŠîŠî ba tŠînun asarian tii, win girima ka win bŠõŠõrŠõ, tŠîn durŠî ka tŠîn kurŠîn nŠõrabu (goo kun goo kere) kpam naanŠõ kua. Ma ba yii bu (swaa kpee) ko nŠõ tŠîmbun waaru ta koo ka sosi, kpa bu waaru gŠîsia doonŠîŠîrugiru mi tii mŠîra kon kpa,

Nde mŠõÃÄ tem ka tem mŠõÃÄ mu, yigbŠõru duuwa mŠõ ka ONU ba mua bu ko mŠõÃÄ ba koo ko bu ka tŠînun asaria ka win tii mŠîrun tii tii girima doke,

Yˆ® ya kere yera suam tem (tia) mŠõÃÄ tŠînun asaria ka win tii mŠîrun swaa sŠîŠî, n wa mŠõÃÄ ba yii ba nŠõ ba koo ko bu yˆ® ko mam mam.

MŠõnnŠî bŠîkŠî ge, ga yŠîrasia ga nŠõ:

mŠõ tŠînun asaria yen andunia nŠîŠîsia bi bu saawa, gaa ni bweseru baatere ka tem baamŠõre mu kasu mu naa, n wa tŠîmbu kpuro, sŠîm ko yenu ka yigbŠõnu kpuro, bˆÝ n tŠînun asaria nŠîŠîsia bi bwisika bu asaria girima dokebu ka tii mŠîru wuu swaa daasia ka keu sŠîŠîsibu ka sere bwisi sosibu. Kpa bu ko mŠõÃÄ ba koo ko n wa kpurŠõ kpurŠõ ba aweren temŠî, bu girima doke bi ka tii mŠîŠî te sua, kpa bu ka sŠîm buru ko wuu si su waa yigbŠõ te sŠîŠîn tŠîmbun tii ka tem mŠõÃÄ ba mŠî min tŠîmbu sŠîŠî.

Damba 1

Ba tŠîmbu kpuro marawa ba tii mŠî, ba nŠõ, girima ka saria sŠîŠî. Ba ra bwisiku, ba dasabu mŠî, ma n weene ba n waasinŠõ mŠõrobisiru sŠîŠî.

Damba 2

Baawere ko kpi u sariaba ka tii mŠîŠî ni ba kpara min baruka digoo kun tuko, bwesera, wasin gŠîna, durŠîwa, kurŠîwa, politikin beragia, n kun mŠõ bwisikunu gana.

Yen biru, n nÃÄ koorŠî bu tem ka tem wunana politiki ka wooda swaa sŠîŠî. KˆÝ da tem min di tŠînu yarima, mu tii mŠînu mua, mu nÃÄ muŠõ ro.

Damba 3

TŠînu baawere u waarun saria mŠî ka tii mŠîru, ka sere mŠõ ba koo wii yina.

Damba 4

Ba nÃÄ goo yoru muamŠî, bu sere wii dendi. Ba yoru diisiabu ka yoru muaba yina.

Damba 5

Ba nÃÄ goo takaasi mŠîÃÄ, ba nÃÄ ma goo nŠîni swaaru sŠîŠîsinŠî, bu sere goo nuku kŠîsuru, ka sanani ka ma sere yˆ® n nÃÄ weenŠõ bu tŠîn wundeko ni kuaa siimaa ko.

Damba 6

Baawere asaria mŠî yan kpuro bu wii tuburi ˆ¼ n siribun tŠînu.

Damba 7

TŠîmbu kpuro ba nŠõwa woodan bera (swaa sŠîŠî) n maa weenŠõ tii yina bi ba ko ka be yina, bun saa tia bu ku goo suu wuna, n da ma ba saria ye sara, bu ka wa bu be taki di ka bu be nŠîŠî kuuri be kpuro wooda ya ko be ganŠõ.

Damba 8

TŠînu baawere u saria mŠî ˆ¼ win tem siru ye fŠõagiru faaba kana ma ba wi toraa swŠõŠõ yi sŠîŠî wooda ya wi nŠîŠî ka.

Damba 9

N nÃÄ korŠî bu tŠînu yŠîrasia, bu wii nua n kun mŠõ bu wii tem yara.

Damba 10

TŠînu baawere u saria mŠî, naa nŠõbu wŠîlluyee, ˆ¼ win mem gere bu nŠîŠî dee dee samaan nŠîni, kpa siri yeru te ta nÃÄ gŠînnu ka yaa murenamŠî, tu wunana ˆ¼ n gem mŠî, yˆ® n win baa ka win tirasi, tora te ba ma wi waasi tˆÝ nÃÄ gem, sirikobu bu asaria ko.

Damba 11

1. TŠînu wi ba toraru waasi, ma ba nÃÄ gina ten see da nŠîma tura, yen yŠõro kun gina gŠõŠõ mŠî. BˆÝ n koo wi siria n saria mŠî u goo kasu wi u koo ka wii yina.
2. N nÃÄ weenŠõ bu tŠînu taarŠõ wŠõ yˆ®n sŠî u gaanu kua n kun mŠõ yˆ®n sŠî u gaanu duari ni nu nÃÄ waa toraru ka asarian swaa sŠîŠî, sanamŠõ u ni kua Yen biru, n nÃÄ weenŠõ bu yŠõro taarŠõ wŠõ ya n kpaaru kere nde yˆ® ba ko raa wii wŠõ saa ye u tora.

Damba 12

TŠînun waarun gari, win yŠõnu win nŠîŠîsina ka win berusebu ya nÃÄ goo wa. MŠõna maa n nÃÄ weenŠõ bu tŠînu bŠõŠõrŠõ biasia kam sŠîŠî. N weenŠõ asaria yu ka tŠînu yina ka kookoo si sa sia mi.

Damba 13

1. TŠînu baawere u saria mŠî ˆ¼ da mi u ki, kpa ˆ¼ win yŠõnu bani win temŠî.
2. TŠînu baawere u saria mŠî ˆ¼ tem gam n di see, ka da win tin tem, u koo ma kpi ˆ¼ wure ˆ¼ wuraa mi.

Damba 14

1. BˆÝ n tŠînu takaasi mŠîÃÄ, u saria mŠî ˆ¼ waayeru kasu tem gam gia, kpa ˆ¼ tem min baruka di.
2. Ba nÃÄ kpŠõ bu asaria ye gbiisia ma ba seeda kua ba wa mˆÝ u torawa. N nÃÄ maa koorŠî bu asaria ye gbiisia ma win kookoosu kun saa dee dee n de mŠõ yigbŠõ baka te ONU ya yii.

Damba 15

1. TŠînu baawaren sariawa u n saa tem gam tŠînu.
2. Ba nÃÄ goo yinarimŠî u n saa tem gam tŠînu, bu sere wii yinari ˆ¼ tem swŠõyna.

Damba 16

1. Saa tŠînu saa gaa tura, ba nÃÄ bweseru garu, tem gam tŠîndu, gusu nŠî saaru garu suu wunŠõ, tŠîn kurŠî ka tŠîn durŠî ba saria mŠî bu suana kpa bu bibu ma. Ben saria ya nŠõ wa suanaan swaa sŠîŠî.
2. Be ba ki bu suana sere bu gina nŠîŠîsina n kun tirasi.
3. Sa seewa sa tŠînun bweseru deemawa tem mi, bwese tera ta gbiiya n ma weenŠõ bu ka tˆ® yina.

Damba 17

1. Baawere, a, wi turowaa a be dabinaa, u kon win baa mŠîwa.
2. Ba nÃÄ kpŠõ bu tŠînu win gaanu wŠîrari ka dam.

Damba 18

TŠînu baawere u ayeru mŠî: ˆ¼ bwisiku nde mŠõ u ki, u n dasabu mŠî, kpa ˆ¼ gusunŠî sa; aye te ta dera u koo kpi ˆ¼ gusunŠî saaru garu deri ˆ¼ garu swii, nde mŠõ u koo kpi ˆ¼ gusunŠî saa wi turo, n kun mŠõ sannu sannu, samaan wuswaaŠî n kun mŠõ win beraŠî nde mŠõ u ki.

Damba 19

TŠînu baawere u saria mŠî ˆ¼ gere mŠõ u wa, u kun nande, kpa ˆ¼ gari ka dabaaru yˆ® u nua tem pusi mŠõ u kpia ka mi u ki.

Damba 20

1. TŠînu baawere saria mŠî ˆ¼ mŠõnnŠî ka yigbŠõru kˆ„ ta kun naanaanu ganu mŠî.
2. 2. Ba nÃÄ goo tirasi mŠîÃÄ ˆ¼ yigbŠõru garu du.

Damba 21

1. TŠînu baawere u saria mŠî ˆ¼ win tem tŠîmbun wunanŠîsu sŠîŠî du ˆ¼ n ki win tii tii, n kun mŠõ ˆ¼ sŠîmŠîbu gabu wuba bˆ© u ki bu wi wunana.
2. TŠînu baawere koo kpi ˆ¼ samaa sŠîmburu (bature sŠîmburu) ko, nde mŠõ ba yen kpuna yii.
3. MŠõ samaa ya yii mi sŠîŠîra tem dam mu tasa. Swaa ye sŠîŠî ba ko n da tŠõtŠõ to, taki sari, sanam ka sanam, tŠîmbu kpuron nŠîni biru n kun mŠõ bŠîkusaŠî, bu ku goo tirasi ko u ka goo tŠõtŠõ toowa.

Damba 22

TŠînu baawere u saria mŠî u nŠîm kŠõru wa, mi win baa ya waa kpuro. Ka win tem kookari, ka mi nŠîŠîsina yˆ® ya waa ka tem tukun dam, n wa win waaru tan girima mŠî.

Damba 23

1. TŠînu baawere u saria mŠî ˆ¼ sŠîm buru ko, ˆ¼ gŠîsi te u ki, ka ten yˆ® ta mŠî n koo ka wi naawa kŠõru wa sŠîmburu tˆÝ n ra yŠîra gasŠî.
2. TŠîmbu kpuro, ba kŠîsia teeru mŠî bu mua saa ba ka sŠîm bwese te eru mŠîÃÅ
3. Wi u sŠîmburu mŠîÃÄ kpuro u saria mŠî ˆ¼ kŠîriaru mua mŠõ n weenŠõ, sere tu wi win yŠõnugibu turi mŠõ ba kon ka waaru dimŠî dee dee, n koo koora buka be yina.
4. TŠînu baawere u saria mŠî wi ka gabu bu sŠîm kowobun yigbŠõ te ta ra ka be yinŠõ swii, kpa bu kpan yigbŠõ mŠõrosu sŠîŠî du si su ko nda ka be sunŠõ.

Damba 24

TŠînu baawere u saria mŠî ˆ¼ wŠõra, u dwee, ˆ¼ sŠîmburu ko u ku saka sarasia, kpa ˆ¼ wŠõraru ka kŠîsiaru giru mau sanam ka sanam.

Damba 25

1. TŠînu baawere u saria mŠî ˆ¼ waaru diisina mŠõ u koo ka win bwaa dobu, win bwŠõ, ka win yenugibugia nŠîŠîri, nde dianun bera, yanu waayeru, dokotoro tim. Win sŠîmburu tˆÝ n yŠîra, ˆ¼ n bara ˆ¼ n yŠõmŠî kua, ka sere yˆ® u mŠî yˆÝ n buera n kun ka win gŠîru kiru, u saria mŠî nŠîm kŠõrun yigbŠõru tu wii dera.
2. YŠîŠîniru ka biru ta saria mŠî bu te nŠîŠîri gem gem. KurŠî wi na ka kurŠî kpaaru mŠî win bibu, ka wi na nÃÄ ka kurŠî kpaaru mŠî n bibu, be kpurŠî somi tee tera ba ko be ko.

Damba 26

1. TŠînu baawere weenŠõ ˆ¼ keu ko. Keu ya weenŠõ bu ye ko n kun ka gobi, n nÃÄ man kere keu dii piibinugia. Kei dii piibinunkeu ya saa tirasi. Keu nŠîman sŠîm mŠõŠõribu gia ka gbankŠîkŠî sŠîm mŠõŠõeribugia n weenŠõ bu n saa tŠîmbu kpurongia, saa ba ka yen saka tura.
2. Yˆ® tŠînu kasu keu sŠîŠî yera bwŠõŠõ dora, n wa tŠînum asaria ka win tiin mŠîrun nŠîni dokebu bu dam sosi. Keu ya weenŠõ yu somi mŠõ nŠîŠîsina, suuru, ka kiru ta kon ka waa tem kpuro, bwese wuunu kpuro n kun mŠõ gusunŠî saarugibun mi. Kpa yu kpam yigbŠõ baka te ba soka ONU somi ten wŠîri sŠîŠî mŠõÃÄ ta koo ka sina sŠõŠõru swii andunia sŠîŠî.
3. Biin tundo ka biin mŠõro ba ayeru mŠî bu ben bibu keu doke swaa yˆ® ba ki sŠîŠî.

Damba 27

1. TŠînu baawere koo kpi, dwee bi tŠîmba mŠîÃÄ ˆ¼ bi du ma u ki, kpa ˆ¼ bin baruba di. TŠînu baawere koo kpi ˆ¼ kasoo sŠîŠî du kpa ˆ¼ yen arufaani di.
2. N weenŠõ su ka tabu yari, n wa wi u kasoo mŠîÃÄ (gaanun gŠîsiabun bera, tire yoran beran) ˆ¼ yen arufaani di.

Damba 28

TŠînu baawere u saria mŠî ˆ¼ ko mŠõ u koo ko, tŠîmbu sŠîŠî ka tem tukumŠî, baayere ya n ka nŠîŠî nŠõ saria ka tii mŠîŠî tˆ®n gari ba kpara mi sŠîŠî kpa tŠîmbu ka yˆ® sŠîmburu ko.

Damba 29

1. TŠînu, tirasi, sŠîmbura, wi yiiye ˆ¼ samaa kua domi mi sŠîŠîra u ko win baayere siisia mŠõ u ki.
2. TŠînu ˆÝ n asaria ka tii mŠîru mŠî a n maa winsingia geriti, a n tii yŠõ n wa goo ˆ¼ ku ka googia mŠõnna kpa wuu gu ka sina sŠõŠõ. Ba nŠõ mi be tŠînun ayera yŠîra, mi n dia googiru ta torua.
3. Saria be ka tii mŠîŠî te, ye kpuro, ba nÃÄ ka yo sŠîmburu mŠîÃÄ bunanam. Nde mŠõ yigbŠõ bakate ONU ya yii mŠõsuma ba koo sua.

Damba 30

Yˆ® ka yˆ® ba yii tŠînun asarian bera mi baasi, kpunaa gaa ka kookoosu gasu maa sari, si ba koo tusia nŠõnŠõm, tem gam, bu ka saria ka tii mŠîŠî te ba kpara mi kpeera - sia pai.