Universal Declaration of Human Rights - Aymara ()


AKAPACH JAQE WALINKAˆëAPATAKI INOQAT ARU

Qalltaˆ±ataki

UNANCHASA, aka pachana jaqejh munaˆ±anˆØsina, cheqpacha amuyasisa, cheqa thakir sarjhatasa, jilan sullkanjama arnaqasa, jan nuwasisa utjaˆ±aru wayt'asiˆ± yati;

UNANCHASA, jaqen walinkaˆ±apataki wakisir arunaka armasna, yaqhep jaqejh masinakaparu khuyaˆ± autuyi, mututanakasti, uˆ±atatasisa, wajcha kankaˆ±apa atipasna, jan khitirus ajhsarasa, cheq-cheqa qhana arumpi arustatasjhapjhe;

UNANCHASA, jaqen walinkaˆ±apataki inoqat arujha arjhatatˆ§ˆ±apaw jan jaqe ˆ±anqhachirinakaru ch'ajhwa qalˆ‚tasna waninchapjhaˆ±apataki;

UNANCHASA, taqpacha markanakajh kunti munapjhe ukanaka jikjhataˆ±atakiejh jupanakpacha sumˆ§ˆ±at arusthapisipjhaˆ±apaw;

UNANCHASA, Mathapit Mayachat Markanakan Arupa taqjhatasna akham markanakajh amuyasi: Taqe mayniwa, chachas warmis, jaqe kankaˆ±anˆ‚sinjha, ch 'amachasisna mˆ° ch 'ulla chachjama jaqen walinkaˆ±apa jˆ‚kjhataˆ±aru wayt'asipjhe;

UNANCHASA, taqe mrakanakajh Matahapit Markanakamp chika akham amtapjhe: sapaqat markanjha aniw jaqejh inaki arknaqatˆ§kaspati; jakaˆ±apans yˆ§nakapans arjhatatˆ§ˆ±apaw;

UNANCHASA, Mathapit Markanakan amuyasitanakapa yatisina khuskat taqpachanipaw wayt'asipjhaˆ±apa phoqasiˆ±apataki.

MAYACHAT MARKANAKAJH JACH'A MATHAPIWINAKAPAN JAQEN WALINKAˆëAPATAKI INOQAT ARU YATIYI

Taqpacha jaqenaka, ayllunaka, markanaka, aka arunakaru iyau sasna ch'amachasipjhaˆ±apaw, isk'alalanakas, wayna tawaqonakas, chuymani jaqenakas, markapan qorpap manqhana yatichatˆ§pjhaˆ±apaw. Ukhamarus qorpamarkanakampi jaya markanakampi arusthapisisa taqpacha markanakajh khuskat ch'amachasipjhatapampi alajh toqeru wayt asitapjaniw.

1. T'aqa

Taqpach jaqejh khuskat uˆ±jatatˆ§pjhewa munaˆ±apansa, luraˆ±apansa, amuyasiˆ±apansa, ukatwa jilani sullkanˆ‚pjhaspas ukham uˆ±jasipjhaˆ±apawa.

2. T'aqa

Taqpacha jaqenakajh chikasitapjhew; inajaqes, mistis, janq'os, ch'iyaras, chachas, warmis, amiris, wajchas taqe mayniw khuskat uˆ±jatapjhe.

Ukhamaraki, janiw juk'ampˆ‚kaspas ukhama uˆ±jasispati jach'a markanakaru isk'a markanakat sipanjha; taqpacha markanakajh tinkusitˆ§pjhew, jaqenakapasti chikasitapjharakiw.

3. T'aqa

Sapaqat jaqejh jan khitirus ajhsarasa jakaˆ±apa, munaˆ±apa, amuyasiˆ±apa, jaqe kankaˆ±apa taqjhatasiˆ±apaw.

4. T'aqa

Janiw j aqenakat maynikisa uywarj ama aljhatˆ§kaspati, ukhamarus jan jupa munasin janiw kuna uraˆ±arus, irnaqaˆ±arus wayt'asitˆ§spati.

5. T'aqa

Janirakiw taqe jaqenakat maynikis khuyaˆ±a mutuˆ±anakampi chhojrinchatˆ§ˆ±apati.

6. T'aqa

Jaqejh, jaqˆ´tapat layku, kauki markankipansa jaqe kankaˆ±apajh wali chaninchatˆ´ˆ±apaw.

7. T'aqa

Jiliri p'eqeˆ±anakajh taqe mayniru khuskat uˆ±japjhaˆ±apaw. Taqe mayniw arjhatatˆ§ˆ±apa; kunapachati markanakan hualinkaˆ±apataki inoqat arunaka khitis t'unjaˆ±a munaspa ukajha, qhananchatˆ§ˆ±apaw.

8. T'aqa

Khititejh ˆ±anqhachat uˆ±jasisp ukajha, jach'a j ilirinakaruwa yatiyasiˆ±apa arjhatatˆ§ˆ±apataki.

9. T'aqa

Janiw khitis markapana mutuyatˆ§niti, janirakiw khitis markapata alismukutˆ§niti.

10. T'aqa

Taqe mayniw juchanchata uˆ±jasisa mˆ§ cheqa arun jilirimpi ist'ayasiˆ±ap wakisi qhananchayasiˆ±ataki, uka qepatsti cheq cheqaru t 'aqayasiˆ±ataki.

11. T'aqa

  1. Janiw khitirus jucharu jalantatjama uˆ±jaˆ±ˆ§kiti, khititejh lutintata uˆ±jasispajha, ch'ajwa t 'aqeri j ilirin nayraqatapan mˆ§ arjhatasirimpi taqjhatat qhananchayasiˆ±apaw, ukchaˆ±kamasti jan juchanjama uˆ±jatˆ§ˆ±apaw.
  2. Markasana yaqha markanakansa wakisiri inoqat arunak phoqasawa jucharu jalantirinakarojh uˆ±jaˆ±a, mutuˆ±anakasti juchanakampitj amaw wakisitˆ§ˆ±apa.

12. T'aqa

Janiw k'umiˆ±as, ˆ±anqachaˆ±as, ch 'inanchaˆ±as utjkaspati jaqen kankaˆ±apjhata, utapjhata, qellqasitapjhata. Taqe maynir arjhataˆ±atakiw kamachit jach'a arunakas qellqanakas utji.

13. T'aqa

  1. Markapanjh taqe mayniw kawkiruti saraˆ± muni ukarojh saraskakispaw; kauki ujarus utjnoqasiˆ± munipaniha utjnoqasiskakispaw, janiw khitis kuns saˆ±apˆ§kiti.
  2. Markapatsa yaqha markatsa taqe mayniw mistuˆ± munipanjha mistukispaw, pachparu kutt ' aˆ±a munipans kutt'askakispaw.

14. T'aqa

  1. Khitiruti ˆ±anqhachaˆ±ataki arknaqasipkasp ukajha, kaukir markampis arjhatayasiskakispaw.
  2. Uka arjhataˆ±asti janiw ina juchanakamp juchanchasir jaqetakfkiti, ukhamarus haniw Mayachat Markanakan inoqat aruparu jan phoqeri jaqetakˆØkiti.

15. T'aqa

  1. Janiw mˆ§ ch 'ulla jaqes jan markanejh utjkiti.
  2. Janirakiw jaqerojh markapjama uˆ±tasitapjha apaqaˆ±jamˆ§kiti, ukhamarus khitis markap lanti yaqha markampi trukasikispaw, munaˆ±a patjamaw.

16. T'aqa

  1. Yoqallanakas imillanakas chuymaniptjhasin paninchasipjhakispaw munasinjha, janiw khitis jark 'askaspati; chachas warmis purapatha uˆ±jasipjhaˆ±apaw paninchasiwinsa jaljtasiwinsa.
  2. Chachamp warmimpi panipa arusthapisisakiw paninchasiˆ±apatak wakisi.
  3. Auki, tayka, wawanakapas ayllu taypin saphipjama inoqataw, ukatwa ayllumasinakapat jach'a jilirinakapats arjhatat uˆ±ja sipjhaˆ±apaw.

17. T'aqa

  1. Taqe jaqetakiw wakisi utanˆØˆ±a, oraqenˆØˆ±a, jupa sapas ayllumasinakapampi chikas.
  2. Janiw khitisa utaps oraqeps inaki aparkaspati.

18. T'aqa

Akhama inoqat arˆ† utji: Taqe maynin munaˆ±apatjamaw yupaychaˆ±apas amuyasiˆ±apas. Kuna munaˆ±anakaps, amtaˆ±anakaps, amuyasitanakaps trukaˆ±a munasina trukakispaw; ukanaksti taqe jaqen nayraqatapata arsuˆ±a, mayninakar yatichaˆ±sa, kauki toqeru ch 'eqeyaˆ±sa.

19. T'aqa

Taqe maynejh kuna amuyasitanakapsa arsukispaw, ukhamarak yaqha jaqenakan amuyasitanakap qatoqasina ch'eqtatayakispaw markapans yaqha markanakansa, janiw khitis jark'askaspati.

20. T'aqa

  1. Taqe mayniw munaˆ±apata yaqha jaqenakampi arusthapisisa mathapisiskakispaw jan ch'ajhwa apanaqasna.
  2. Janiw khitirus ch'amakamajh kuna amtawiˆ±arus mantayksnati.

21. T'aqa

  1. Taqe markanakanjh jach'a jilirinakapajh jaqen munaˆ±apata uskutˆ§pjhaˆ±apaw. Taqe jaqesti jaqe masipan munaˆ±apata jilirjama ajllitakispaw.
  2. Jaqenakajh khuskata, taqe maynin taypita, jilirjama markapa aski apnaqaˆ±atakiejh khitirus aj llisipkakispaw.
  3. Ayllunakan, markanakan munaˆ±apaw mˆ§ qhauqha marat mara jilirinakaparu cheqa ajlliˆ±ajh. Uka amtatanakapasti janiw khitis q'eutaykaspati.

22. T'aqa

Jaqejh mˆ§ markan utjasina masinakapamp chika, walinkaˆ±apana, k'umara utj aˆ±apana, yatiˆ±apana, yˆ§nak jikjhatasitapana, arjhatatˆ§ˆ±apaw. Uka ch'amapampi luraˆ±anakansti jilirinakajh yaqha jilirinakamp arusthapisisa mayni markanakampi yanapt'ayasispaw.

23. T'aqa

  1. Taqe mayniw kun luraˆ±a munipansa Iurakispaw; yaqha jaqetaki Iuratanakapasti chaninchatˆ§ˆ±apaw; inakt'awinsti jan luraˆ±a utjatap layku, yanapatˆ§ˆ±apaw.
  2. Khuska jaqetaki kipka luraˆ±anakanjh kipkarakiw chaninchaˆ± wakisi.
  3. Taqe ch'amachasiri jaqejha Iuratapat chanip qatoqasiˆ±apaw, ukampisti warmipa wawanakapamp chika jaqjama utjaˆ±apataki, jani ukhamˆ§sp ukasti yanapatˆ§ˆ±apaw.
  4. Taqe mayniw jupjama ch'amachasir jaqenakamp mathapisiˆ± munasinjh mathapisiskakispaw wakisitanakap arjhatasiˆ±ataki.

24. T'aqa

Ch'amjasiri jaqejh sapa mara phoqasina samaraˆ±apaw wakisita, ukhamaraki jan lurawi urunakanjh. Uka samarawinakapansti ch'amjasiskaspas ukhama chanichatˆ§ˆ±apaw.

25. T'aqa

  1. Khitis inakt'aspa usuntasna, ijmaptasna, usurmuktasna, achachiptasna, janiraki qolqenˆØspa isi, manq'a, qollanaka alaˆ±ataki, marka jach'a jilirejh wajcha jaqerjama uˆ±jasna yanapaˆ±apaw, ukatakisti kunaymana yanapanakaw utji.
  2. Wawachiri warminakajh, asunakajh taqe isk'a wawanakapas khuskata arjhatatˆ§ˆ±apaw.

26. T'aqa

  1. Taqe mayniw yatichatˆ§ˆ±apa. Uka yatichawejh janiw qelqaˆ±a mayatakˆØkaspati, taqe kuna yateqaˆ±atakˆØˆ±apaw, chanin 'uka yateqawimpejh wayt 'asiˆ±ataki.
  2. Yateqawejh inakˆØˆ±apaw, ukhamat wayna tawaqonakas juk'ampi yatiˆ±anakaru arkaˆ± munasinjha arkasipkakispaw, ukatakisti jach'a jilirejh taqe maynitaki yanapanak uchaˆ±apaw.
  3. Sapa maynin jaqe kankaˆ±apa wayt'asiˆ±apataki, inoqat aru taqjhataˆ±ataki, markasana maya markanakampinsa jaqe masisaru yˆ§qaˆ±ataki, jaqen amuytasitanakap jan jark'atˆ§ˆ±apaki, ukatakiw taqe mayniru churatˆ§ˆ±apa.

Auki taykakiw munaˆ±anejh ajliiˆ±ataki kuna yatiˆ±anaks wakisispa wawanakapataki.

27. T'aqa

  1. Taqe jaqen munaˆ±apankiw masinakapampi chika ch'amasisa aski yatiˆ±anak jikjhataˆ±ataki ayllupatakis markapatakis, ukhamarak uka yatiwinakampejh juk'amp wayt'asita utjaˆ±atakispaw.
  2. Sapa mayninkakiw amuytasitanakapas, luratanakapas, qellpatakapas; janiw khitis jupankaspas ukhama ukanakjh uˆ±staykaspati. Maynin inoqatapa lunthatirejh cheqanchatˆ§ˆ±apaw.

28. T'aqa

Khitis wayt 'askakispaw taqe jaqenakan walinkaˆ±apataki, aka inoqat aru phoqasiˆ±apataki; ul:hamatjamaw markasans mayni markanakans cheqa thakiru sarj hataˆ±asataki.

29. T'aqa

  1. Sapa mayniw aylluparu yˆ§chaˆ±apa kunat-ti ayllup manqhanakwa kankaˆ±apjha jikjhatani.
  2. Janiw khitis munaˆ±ap-pin lurkaspati kunat-ti ayllu masipaw ˆ±anqhachata uˆ±jasispa, ukhamarus taqe mayniw sayt'apjhaspa ˆ±anqhachataru arjhataˆ±ataki. Uka lantinjha taqpachani kamachit arunaka phoqasna, suma jakaˆ± thaki patjharu sarjhatasna, jan pitu uˆ±stayasna mˆ§ ch'ulla chachjama nukt'aˆ±asaw taqe maynin walinkaˆ±apa.
  3. Aka Mathapita Markanakan Arupajh janipiniw khitis maykiptkaspati munaˆ±apa luraˆ±ataki. Wakisiw inoqata arupa arjhataˆ±a.

30. T'aqa

Janiw kaukir markasa, khiti jaqesa sapapakis masinakapampis arusthapisinsa, j aqen walinkaˆ±apatak inoqat arunaka q'eujtayasna kuna luraˆ±anakamp, amtaˆ±anakamp tumpampi, jaqeru arknaqasina, munaˆ±anakapa, yatinoqtatapa, irnaqasiˆ±anakapa, amuyasiˆ±anakapa apaqapkaspati.


© The Office of the High Commissioner for Human Rights

OHCHR-UNOG
8-14 Avenue de la Paix
1211 Geneva 10, Switzerland

+41 22 917-9000
udhr@ohchr.org