Universal Declaration of Human Rights - Asante ()

ADASAMMA YIEDIE HO ANODISęM

NNIANIMU

ęsiane sŠõ adasamma ahunu sŠõ, yŠõsusu onipa, bu no, di no ni a, ŠõbŠõma ahofadie, atŠõntenenee ne asomdwoeŠõ ase atim wŠî wiase yi mu nti,

ęsiane sŠõ atuateŠõ ne obuo a wŠîammu adasamma yiedie yi de anitan ne atirimuŠîden baeŠõ, na abŠõhwanyane nnipa ahonim de asetena foforŠî aba, ama nnipa ani aba wŠîn ho so sŠõ wŠîwŠî ho kwan sŠõ wŠîka wŠîn adwene a ehu biara nni mu, na wŠîwŠî ho kwan sŠõ wŠîyŠî adwuma na Šõnhia wŠîn, na Šõsiane sŠõ wŠîapae mu aka ato dwa sŠõ yei ne nnipa anidasoŠî titre nti,

ęsiane sŠõ, ŠõnsŠõ sŠõ Šõba no sŠõ obi de ahomteŠõ bŠõyŠõ nneyŠõŠõ bi a ŠõyŠõ nneyŠõŠõ a Šõtwa toŠî koraa, a onii bŠõtumi afa so de ako atia anitan ne ahupoo, berŠõ a mmara bŠî adasamma yiedie anodisŠõm ho ban nti,

ęsiane sŠõ Šõho hia sŠõ nnamfofa ba aman ahodoŠî ntam nti,

ęsiane sŠõ Amanaman Nkabom Kuo mu nnipa asi wŠîn gyidie so dua wŠî Amammuo NnyinasoŠî no mu, se onipa anim nyam ne boŠî a Šîsom no nye adewa na Šîbarima ne Šîbaa nyinaa yŠõ pŠõ, na wŠîawe ahinam so, sŠõ wŠîbŠõma asetena mu ayŠõ yiŠõ, na nnipa atumi atena ase sŠõ anuanom wŠî ahogono mu nti,

ęsiane sŠõ aman hodoŠî a wŠîfra Amanaman Kuo no mu ate wŠî ho ase ahyŠõ bŠî sŠõ wŠîne Amanaman Nkabom Kuo de anokorŠî bŠõhwŠõ ama obiara adi anodisŠõm no ni, ama obiara anya n'ahofadie ne ahotŠî sŠõdeŠõ Šõfata no nti,

ęsiane sŠõ ntease pa a yŠõbŠõnya no wŠî anodisŠõm a Šõfa onipa yiedie ne n'ahofadie ho bŠõma yŠõn bŠîhyŠõ yi adi mu nti,

ekuo no badwa kŠõseŠõ no

pae mu ka sŠõ:

Ani da kwan sŠõ:

Saa adasamma Yiedie Ho AnodisŠõm a wŠîada no adie yi bŠõyŠõ susudua titire baako pŠõ a, ŠõwŠî hŠî ma nnipa ne amanaman nyinaa, na ÜkŠîntŠõkorŠî anaa fekuo ahodoŠî nyinaa bŠõma adi wŠîn tirim dŠõm, abŠî no dawuro akyerŠõkyerŠõ aseŠõ yie pa ara, agye ato mu, adi so, na wŠîde afa wŠîn ankasa aman ne aman foforŠî dwumadie nhyehyŠõŠõ ahodŠî so ama ahyeta aman a wŠîdŠîm Amanaman Nkabom Kuo ne aman biara a ŠõhyŠõ n'ase mu.

AhyŠõdeŠõ 1.

Nnipa nyinaa yŠõ pŠõ. Na wŠîde adwene ne nyansa na abŠî obiara. ęno nti, ŠõsŠõ sŠõ obiara dŠî ne yŠînko, bu ne yŠînko, di ne yŠînko ni.

AhyŠõdeŠõ 2.

Yiedie ho anodisŠõm mu asŠõm yi wŠî hŠî ma obiara a nyiyimu biara nni mu. ęmfa ho sŠõ obi yŠõ tuntum anaa fufuo, Šîbaa anaa Šîbarima. Kasa a obi ka, asŠîre a obi kŠî, amanyŠîkuo ko a obi dŠîm, deŠõ obi fire, adwapadeŠõ a ŠîwŠî, n'awosuom ne deŠõ Šõkeka ho nsi obiara kwan wŠî saa nhyehyŠõŠõ yi ho.

DeŠõ Šõka ho ne sŠõ, ŠõnsŠõ sŠõ yŠõto Šîman biara a obi firi mu ho, sŠõ Šîman ko no di ne ho so anaa ŠõhyŠõ Šîman foforŠî bi ase.

AhyŠõdeŠõ 3.

Obiara wŠî ho kwan sŠõ Šîtena ase asomdwoeŠõ ne ahofadie mu a bŠîne biara nka ne nipadua no.

AhyŠõdeŠõ 4.

ęnsŠõ sŠõ obiara di obi nya. NkoatŠî ne nkoatŠîn yŠõ dwadie bi a ŠõsŠõ sŠõ wŠîtŠîre aseŠõ korakora.

AhyŠõdeŠõ 5.

ęnsŠõ sŠõ obi fa Šõkwan bi so hyŠõ onipa dasani biara aniŠõyaadeŠõ. Anaa Šîfa atirimuŠîden kwan so twa obi asuo, gu n'anim aseŠõ.

AhyŠõdeŠõ 6.

SŠõ obiara kŠîpue mmara anim wŠî baabiara a, ŠõsŠõ sŠõ wŠîgye no to mu sŠõ onipa.

AhyŠõdeŠõ 7.

Nnipa nyinaa yŠõ pŠõ wŠî mmara anim. Mmara bŠî nnipa nyinaa ho ban pŠõ a nyiyimu biara nni mu. Mmara mu deŠõ, yŠõnhwŠõ obiara anim.

AhyŠõdeŠõ 8.

SŠõ obi bu mmara yi bi so tia ŠîfoforŠî a, ŠîwŠî ho kwan sŠõ Šîde no fa mmara kwan so ne no di sŠõdeŠõ mmara seŠõ.

AhyŠõdeŠõ 9.

ęnsŠõ sŠõ wŠîkyere obiara kyehunu. ęnsŠõ sŠõ wŠîkyere obiara sie anaa wŠîtwa obi asuo kwa.

AhyŠõdeŠõ 10.

SŠõ wŠîbŠî obi kwaadu wŠî biribi ho na wŠîde onii kŠî asŠõnniiŠõ a, ŠõsŠõ sŠõ wŠîn a wŠîbŠõdi asŠõm no bu atŠõntenenee, berŠõ a wŠînkyea wŠîn aso. ęsŠõ sŠõ asŠõnnifoŠî no yŠõ nnipa a wŠîn ho nni asŠõm no mu koraa.

AhyŠõdeŠõ 11.

  1. SŠõ wŠîde so to obi so, nam so kye no, na wŠîntumi mfeefee asŠõm no mu, nhunuu nokorŠõ a ŠõwŠî mu a, yŠõfa no sŠõ onii no nyŠõŠõ saa bŠîne no, gye sŠõ wŠînam mmara kwan so, kŠî asŠõm no mu, hunu sŠõ Šîdi fŠî. SŠõ wŠîde no kŠî asŠõnniiŠõ mpo koraa a, ŠîwŠî ho kwan sŠõ ŠîhwehwŠõ mmoa biara a ŠîbŠõtumi anya de atete ne ho akyiri kwan.
  2. Obiara nni ho kwan sŠõ Šîgyina amammara anaa amanaman mmara so de asotwe a Šõmfata ma obi wŠî bŠîne bi a onii yŠõe berŠõ a na saa mmara no nni hŠî ho. Na sŠõ ŠõkŠîba no sŠõ na asotwe bi wŠî hŠî ansa na asotwe foforŠî a emu yŠõ den sene dada no reba a, ŠõsŠõ sŠõ asotwe a onii yŠõŠõ saa bŠîne no na Šõwo hŠî dada no ara na wŠîde twe no.

AhyŠõdeŠõ 12.

ęnsŠõ sŠõ obi fa ŠõkwammŠîne so de ne ho hyehyŠõ obi kŠîkoamsŠõm, n'afisŠõm anaa n'abusuasŠõm mu. ęnsŠõ sŠõ obi gu obi din ho fi. Mmmara bŠî onipa biara ho ban sŠõdeŠõ ŠõbŠõyŠõ a, biribiara ntumi nsi ne yiedie ho kwan.

AhyŠõdeŠõ 13.

  1. Obiara wŠî ho kwan sŠõ Šîtumi kŠî baabiara, tumi tena baabiara wŠî Šîman biara mu.
  2. Obiara wŠî ho kwan sŠõ Šîtumi tu firi Šîman biara mu a ne man ka ho, sane ba ne man mu bio.

AhyŠõdeŠõ 14.

  1. SŠõ obi manfoŠî reteetee no apŠõ no atŠîre n'ase a, ŠõyŠõ n'asŠõdeŠõ sŠõ Šîdwane kŠî dwankŠîbea bi wŠî Šîman foforŠî bi mu kŠîbŠî ne ho adwaa wŠî hŠî.
  2. SŠõ obi yŠõ bŠîne a Šõmfa amanyŠî ho anaa Šõntia Amanaman Nkabom Kuo nhyŠõhyŠõŠõ a, ŠõnyŠõ onii no asŠõdeŠõ sŠõ saa mmara yi bŠî ne ho ban firi saa bŠîne no ho.

AhyŠõdeŠõ 15.

  1. ęyŠõ obiara asŠõdeŠõ sŠõ Šîtumi kŠî oman foforŠî bi mu kŠîdane hŠîni.
  2. Obiara ntumi mmŠî ne tirim, mfa asisie kwan so nsakra obi nkyi. SŠõ obi pŠõ sŠõ Šîsakra ne nkyi nso a, ŠõyŠõ n'asŠõdeŠõ sŠõ Šîsakra berŠõ a akwansideŠõ biara nni mu.

AhyŠõdeŠõ 16.

  1. ęyŠõ mmarima ne mmaa a wŠîanyinyini, aso awadeŠõ asŠõdeŠõ, sŠõ wŠîware wowo mma, berŠõ a wŠîn nipasuo, wŠîn nkyi ne wŠîn nyamesom nsi wŠîn kwan wŠî wŠîn awadeŠõ anaa awaregyaeŠõ ho.
  2. SŠõ awareŠõ no bŠõsŠî a, gye sŠõ awarefoŠî baanu no apene so, agye ato wŠîn ho so sŠõ wŠîbŠõware.
  3. Fidua a ŠõyŠõ agya, Šõna ne mma no nnyinasoŠî no yŠõ abusuabŠî nnyinasoŠî mfitiaseŠõ, na ŠõyŠõ fidua no asŠõdeŠõ sŠõ ŠîmanfoŠî bŠî wŠîn ho ban.

AhyŠõdeŠõ 17.

  1. ęyŠõ obiara asŠõdeŠõ sŠõ ŠîpŠõ Šîno ara n'agyapadeŠõ. Ütumi nso ne afoforŠî bom ne wŠîn pŠõ agyapadeŠõ.
  2. ęnsŠõ sŠõ wŠîde ahupoo anaa nneyŠõŠõ a Šõnnam mmara kwan soŠî gye obi agyapadeŠõ firi ne nsam kwa.

AhyŠõdeŠõ 18.

ęyŠõ onipa biara asŠõdeŠõ sŠõ Šîdi n'ankasa tirim, dwene n'adwene, kŠî asŠîre biara a ŠîpŠõ. Saa tumi yi ma kwan ma obi tumi sesa n'asŠîre ne ne gyidie wŠî badwam anaa kŠîkoam a akwansideŠõ biara mma mu, na Šõmfa ho nso sŠõ wŠîyŠõ nnipa bebree anaa ŠîyŠõ ŠîkŠîntŠõkorŠî.

AhyŠõdeŠõ 19.

ęyŠõ onipa biara asŠõdeŠõ sŠõ Šîtumi ka n'adwene wŠî biribiri ho berŠõ a akwansideŠõ biara nni mu. Afei obiara nso tumi fo Šîkwan biara so bŠî biribi ho dawuro de kyerŠõ n'adwene anaa Šîtumi hwehwŠõ nya biribi ho adwene a Šõmfa ho sŠõ ŠîyŠõ Šîman ba anaa Šînana.

AhyŠõdeŠõ 20.

  1. ęyŠõ obiara asŠõdeŠõ sŠõ ŠîdŠîm asomdwoeŠõ kuo bi. ękwan nso da hŠî sŠõ nnipa bi tumi bom hyia a ŠõnyŠõ bŠîne so.
  2. ęnsŠõ sŠõ obiara hyŠõ obiara ma ŠîdŠîm kuo bi a ŠîmpŠõ.

AhyŠõdeŠõ 21.

  1. ęyŠõ onipa biara asŠõdeŠõ sŠõ wŠîrebu ne man anaa wŠîreka mu asŠõm a, Šîka bie. Onii no tumi kŠî mu tee anaa Šîtumi fa abatoŠî a emu da hŠî kwan so ka bi.
  2. Onipa biara wŠî ho kwan sŠõ biribiara a ne man mu aban bŠõyŠî no, Šînya ne so ne deŠõ pŠõpŠõŠõpŠõ.
  3. DeŠõ ŠîmanfoŠî pŠõ na ŠõsŠõ sŠõ wŠîn aban yŠî. WŠînam abatoŠî a dwinim biara nni mu, na obi nhunu ne yŠînko abatoŠî mu, na obiara a wadi mfeŠõ dunwŠîtwe biara to bie so na ŠõdŠõdi saa dwuma yi.

AhyŠõdeŠõ 22.

ęyŠõ Šîman biara asŠõdeŠõ sŠõ ŠõbŠî Šîman ba biara ho ban. ęsŠõ sŠõ Šõnam Šîman no ahoŠîden anaa nkabom bi a saa Šîman no ne Šîman foforŠî bi ayŠî so ma Šîman ba biara nya anigyeŠõ, di yie sŠõdeŠõ Šîman ko no sikasŠõm, nnŠîbaeŠõ ne amammerŠõ a Šõtumi ma onipa di mu no teŠõ.

AhyŠõdeŠõ 23.

  1. ęyŠõ onipa biara asŠõdeŠõ sŠõ ŠîyŠõ adwuma. Adwuma biara a obiara pŠõ sŠõ ŠîyŠõ no nso, ŠõnsŠõ sŠõ akwansideŠõ biara ba ho. ęnsŠõ sŠõ mmara no bŠî adwumayŠîfoŠî ho ban firi adiyie mu, na ŠõhwŠõ ma wŠînya ahotŠî wŠî wŠîn nnwuma mu.
  2. Dwuma korŠî a obi bŠõdie no so akatua a Šõfata na ŠõsŠõ sŠõ wŠîtua no a nyiyimu biara nni mu.
  3. ęyŠõ onipa biara asŠõdeŠõ sŠõ ŠîyŠõ adwuma biara a ŠîpŠõ, nya ne so ne n'akatua a ŠõbŠõtumi ama Šîne ne hokafoŠî ne ne mma atena ase anigyeŠõ mu, sŠõ nnipa, na sŠõ Šõyere so koraa a, aban boa no kwan bi so de bŠî ne ho ban firi ahokyere bi mu.
  4. ęyŠõ onipa biara asŠõdeŠõ sŠõ Šîte anaa ŠîdŠîm adwumayŠõfoŠî kuo de bŠî n'adwuma anaa n'ankasa ho ban.

AhyŠõdeŠõ 24.

ęyŠõ onipa biara asŠõdeŠõ sŠõ ŠîyŠõ adwuma bi a, Šînya kwan gye n'ahome, na Šîtumi yŠõ adwuma nso kŠîsi berŠõ bi. ętŠî da a, wŠîma onii no kwan ma Šîdi afoofi a wŠîtua no ka.

AhyŠõdeŠõ 25.

  1. ęyŠõ onipa biara asŠõdeŠõ sŠõ Šîno, ne hokafoŠî ne ne mma a ŠõyŠõ fidua no nya ahotŠî wŠî wŠîn asetena mu. NnoŠîma a Šõde ahotŠî brŠõ abusua anaa fidua no ne aduane, aduradeŠõ, adan, ayarehwŠõ ne onipa asetenam ahiadeŠõ nyinaa, na mpo sŠõ ŠõkŠîba no sŠõ obi adwuma sŠõe anaa Šîdi dŠõm, anaa Šîdi kuna, anaa onyini ma no guro, anaa biribiara a Šõde Šîhaw bŠõba n'asetena mu a ŠõnyŠõ ne mfomsoŠî no, ŠõyŠõ n'asŠõdeŠõ sŠõ Šînya asetena pa a Šõfata.
  2. ęsŠõ sŠõ wŠîma mmaatan, ne titire no, wŠîn a wŠîturu mma ne mmŠîfra nyinaa nyia mmoa sononko. AbŠîfra a wŠînam aware pa kwan so woo no ne sŠõbe, mpena ba nyinaa yŠõ mmŠîfra a wŠîhia hwŠõ pa a nyiyimu biara nni mu.

AhyŠõdeŠõ 26.

  1. ęyŠõ onipa biara asŠõdeŠõ sŠõ ŠîkŠî sukuu kŠîsua nwoma. MŠîfraberŠõm nwomasua no yŠõ adesua ahyŠõseŠõ a Šõnni sŠõ wŠîtua ho sika koraa. ęyŠõ nhyŠõ sŠõ abŠîfra biara bŠõkŠî mfitiaseŠõ sukuu no bi. ęsŠõ sŠõ wŠîbuebue mfiridwuma ne nsanodwuma bebree, na sŠõ obi tiri di boa no a, wakŠîtoa so wŠî suapŠîn bi mu, berŠõ a nyiyimu biara nni mu.
  2. Adesua ho mfasoŠî titire ara ne sŠõ onipa bŠõsua adeŠõ anya mpontuo wŠî n'asetena mu, ahunu n'asŠõdeŠõ, na wate n'ahofadie ase yie. ęba no saa a, ŠõbŠõma nteaseŠõ, abodwokyŠõreŠõ, ne nnamfofa abŠõda aman ne aman, awosuo nu nyamesom mu gyidie ahodoŠî nyinaa ntam, na aboa ama botaeŠõ a Amanaman Nkabom Kuo de asi n'ani so pŠõ sŠõ asomdwoeŠõ ba wiase afanan nyinaa no adi mu.
  3. ęyŠõ awofoŠî nyinaa asŠõdeŠõ a Šõdi kan koraa sŠõ wŠîkyerŠõ adesua korŠî a wŠîpŠõ sŠõ wŠîn mma nya no daakye.

AhyŠõdeŠõ 27.

  1. ęyŠõ onipa biara asŠõdeŠõ sŠõ Šîma n'ani gye n'amammerŠõ ho, na Šîde ne ho hyehyŠõ emu dwumadie nyinaa mu, na Šînya mfasoŠî a Šõfiri AbŠîdeŠõmunyansapŠõ mu ba nso.
  2. ęyŠõ onipa biara a Šîde n'ankasa adwene atwerŠõ anaa ayŠõ biribi de ne din ato soŠî no asŠõdeŠõ se Šîman no hwŠõ bŠî ho ban ma no na ne brŠõ anyŠõ kwa.

AhyŠõdeŠõ 28.

ęyŠõ onipa biara asŠõdeŠõ sŠõ Šîde anigyeŠõ ne ahosŠõpŠõ tena ase asomdwoeŠõ mu wŠî ne man anaa Šîman foforŠî mu, sŠõdeŠõ ŠõbŠõyŠõ na deŠõ wŠîapae mu aka no Amanaman Nkabom Kuo AnodisŠõm mu no bŠõdi mu.

AhyŠõdeŠõ 29.

  1. ęyŠõ onipa biara asŠõdeŠõ sŠõ Šîde n'ahoŠîden ne ne nyansa boa ma faako a ŠîteŠõ tumpon, Šõfiri sŠõ ŠõhŠî na ama wayŠõ sŠõdeŠõ ŠîteŠõ yi.
  2. ęwom sŠõ, ŠõsŠõ sŠõ onipa biara di ne ho so, yŠõ deŠõ ŠõbŠõma ne ho atŠî no deŠõ, nanso sŠõdeŠõ ŠõbŠõyŠõ a, obi nnya anigyetrasoŠî a Šõde Šîhaw bŠõma n'afŠõfoŠî no nti, ŠõsŠõ sŠõ onipa biara di ne man anaa fekuo a Šîfra mu mmara so, na ama ŠîdodoŠî amammuo asetena abŠî onipa yiedie ho ban.
  3. ęnsŠõ sŠõ obi toto saa asŠõdeŠõ ne ahofadie ho nhyehyŠõŠõ ahodoŠî yi ase ma ne nneyŠõŠõ ne Amanaman Nkabom Kuo apŠõdeŠõ no bŠî abira kwan biara so.

AhyŠõdeŠõ 30

WŠîanhwŠõ Šîman anaa nnipakuo bi ho na ŠõyŠõŠõ saa AnodisŠõm yi. Ne saa nti, Šõnni sŠõ obi bŠõgyina AnodisŠõm yi so, ayŠõ biribi ama atia adwempa a Šõfa onipa asŠõdeŠõ ne n'ahofadie a Amanaman Nkabom Kuo nya de yŠõŠõ saa anodisŠõm no.

© The Office of the High Commissioner for Human Rights

OHCHR-UNOG
8-14 Avenue de la Paix
1211 Geneva 10, Switzerland

+41 22 917-9000
udhr@ohchr.org