Kom Mapu Fijke Az Taˆ±i Az Mogeleam

Tuwvlzugun

("Preˆ°mbulo" pi ta wigka)

Kimnieel fij mapu mew taˆ±i kimgen kvme felen kisugvnew felen xvr kvme mvlen. Tvfaci zugu ˆ±i mvleken mvleyem yamvwvn ka xvr kvme nor felen kom pu reˆ±mawke ce mew.

Gewenonmu yamuwvn, zuamgewenonmu kvme felen, goymagenmu nor felen mvley re jazkvnkawvn: Fey mew mvley xvrvmzugu kom pu ce taˆ±i kvme mogeleam kisuke ˆ±i feyentun mew, kisu ˆ±i rakizuam mew ka ˆ±i wimtun mew ˆ±i mvleal egvn.

Taˆ±i mvlenoam kaiˆ±etuwvn zugu, awkan zugu tvfeyci wezake vbmen egvn mvley taˆ±i xvrvmuwael tvfeyci wvnenkvleci pu ce zugu mew taˆ±i yamgeam xvr kvme nor felen.

Ka kimnieel ˆ±i rvf kvme zugugen, wenvykawvn kom pu Xokiˆ±ke Ce egvn, nuwkvlelu Kiˆ±e Mapu mew ("Naciones Unidas" pi ta wigka): Tvfa egvn xawvlelu "Naciones Unidas" mew nuwtuaygvn tvfaci "Fvxa Cijka" mew kvme xvr norkvletuam ˆ±i mogen kom pu wenxu ka pu zomo mvlelu ixofij mapu mew feyci, kom xawvci pu ce taˆ±i werkvel ci Pu Xokinke Ce ("Estados Miembros" pi ta wigka) mvlelu fij mapu kom pvle kejuwayiˆ± taiˆ± yamfalafiel xvr kvme felen ka nor felen piwigvn.

Femueci mvlcy ˆ±i kimniegeael kom mapu mew nor kvme felen ka kisugvnew mvlen tvfaci rakizuam kvzaw mew.

Fey mew Fvxa Xawvn mew
("Asamblea General" pi ta wigka)

Wixaˆ±pvramgey tvfaci Fvxa Cijka
Kom Mapu Fijke Az Ce Taˆ±i Az Mogeleam
pigelu.

Rvf kvme zugugelu am fey mew ta mvley taˆ±i kvzawael kom pu ce fij mapu mew, pu fvxake vbmen, kom pu ce wvnenkvlelu cem zugu mew rume, pu wenxu ka pu zomo mvley taˆ±i newenmayafiel ka wenuˆ±pvramafiel tvfaci zugu az mogeleam kom pu mogen ce, fey mew ta yamgeay xvr felen ka nor felen tvfaci mogen mew.

Kiˆ±e Xoy (1)

Kom pu mogence kisuzuam mvlekey, kom cegeygvn, logkogeygvn ka piwkegeygvn, nieygvn kimvn fey mew mvley taˆ±i yamniewael ka epuˆ±pvle kejuwael egvn.

Epu Xoy (2)

KIˆëE. Kom xipace, fijke mojfvˆ± ce wixapvraley ˆ±i kvme felen, nor felen tvfaci Fvxa Cijka mew, cumgeay rume ˆ±i zugun, ˆ±i wimtun, cem azgeay rume, cem kimvn rume nieay.

EPU. Kom pu xokiˆ± ce, cem az mogengeayrume mvlelu fij mapu, ka femueci xvr nvwkvley tvfaci Fvxa Cijka mew.

Kvla Xoy (3)

Kom ce mvley ˆ±i mogeleael, kisugvnew feleael ka yamniegeael.

Meli Xoy (4)

Iney rume gelay ˆ±i xafkiˆ±tuceael. Gewelayay xafkiˆ±tucen ran mew kuyfi reke.

Kecu Xoy (5)

Cem ce rume wezakamekegelayay, kupafkamekegelayay.

Kayu Xoy (6)

Kom ce fij mapu mew mvley ˆ±i kimgeael, wirintukulelu am ˆ±i vy wigka zugu mew ("Personalidad Jurˆ‚dica" pi ta wigka).

Reqle Xoy (7)

Kom femgey ce wigka ˆ±i wirikon zugu mew ("Ley" pi ta wigka) fey mew kom pu ce pepi nvway tvfaci zugu mew. Yamgerumenole cuci sugu rume wirintukulelu tvfaci "Fvxa Cijka" mew.

Pura Xoy (8)

Pu wigka mew mvley kiˆ±e ruka cew ˆ±i norvmgekemum ixofij wezake zugu; fey mew pepi nvway kom pu ce taˆ±i igkaˆ±mageam, yamvˆ±magenole tvfeyci nor zugu wirintukulelu fvta cijka mew "Constituciˆ„n" pigelu, nielu kom pu xokiˆ±ke ce fij mapu.

Ayja Xoy (9)

Gelay iney rume ˆ±i koraltukugeael ka wemvnentugeael ka wemvnentugeael taˆ±i mapu mew wezakamekenole.

Mari Xoy (10)

Tvfeyci wigka norvmzuguwe ruka mew, kom pu ce mvley ajkvtuˆ±mageael ˆ±i zugu, taˆ±i kimgeam ˆ±i weza femvn kam femnon ka taˆ±i kimgeam cumueci ˆ±i feletuael ragi kakelu pu ce.

Mari Kiˆ±e Xoy (11)

1. KIˆëE. Cem ce rume kimvˆ±magenole ˆ±i weza femvn gelay cumuelu taˆ±i zajuˆ±mageael ka mvley ˆ±i eluˆ±mageael taˆ±i igkawam.
2. EPU. Kuyfi iney rume weza femfule, feyci mew zajufalnofule tvfeyci zugu gelay cumuelu ˆ±i zajuˆ±mageael fewla. Ka gelay cumuelu ˆ±i zoy fvxa zajuˆ±mageael feypilenole fewla tvfeyci nor zugu mew wirintukulelu Fvxa Cijka mew.

Mari Epu Xoy (12)

Wigka ˆ±i wirikon zugu mew ("Ley" pi ta wigka) nvwkvley kom pu ce ka fey mew mvley ˆ±i igkaˆ±mageael egvn kake ce zugukonle ˆ±i mogen mew, kam ka ce pekanka lef konle ˆ±i ruka mew, kom taˆ±i felen mew ka wezaka zuguyekaˆ±magele.

Mari Kvla Xoy (13)

1. KIˆëE. Kom pu ce mvley ˆ±i kisugvnew miyawael xokiˆ±ke ce ("Estados" pi ta wigka) ˆ±i mapu mew.
2. EPU. Kom pu ce pepi xipayay cem xokiˆ±ke ce ("Estado" pi ta wigka) mew rume ka kisu ˆ±i mvlemum, welu ka pepi wiˆ±otuay.

Mari Meli Xoy (14)

1. KIˆëE. Cem zugu mew rume inayawgele cem ce rume, tvfa mvley ˆ±i gvnaytuniegeael ("asilar" pi ta wigka) cem xokiˆ± ce mew rume.
2. EPU. Welu tvfeyci gvnaytucen kvmelayay, rvf weza femle tvfaci ce, inayawlel (lagvmle, weˆ±ele) ka yamnofile tvfaci "Naciones Unidas" ˆ±i wixaˆ±pvramnieel ci zugu.

Mari Kecu Xoy (15)

1. KIˆëE. Kom pu ce pepi nvwkvleay cem az mogen ("nacionalidad" pi ta wigka) mew rume.
2. EPU. Iney rume mvntuˆ±magelayay ˆ±i az mogen ("nacionalidad") ka pepi nvway ka konaygvn kake az mogen mew kvpa femle egvn.

Mari Kayu Xoy (16)

1. KIˆëE. Kom pu zomo ka pu wenxu pepi kureyeway kvpa kvreyewle cem xipacegeaygu rume, kekewme az mogen nieaygu rume. Kvpa niele kisu ˆ±i pu fvren egu femaygu mvten. Ka femueci kvme feleaygu: iney rume cumekelayaygu egu kurewenkvlen kam wvzatule egu rume.
2. EPU. Tvfaci epu ce re kisuzuam pile egu mvten fey wvla pepi kureyewaygu.
3. KVLA. Kom pu fijke ce reˆ±mawengenofule gelayafuy ce kom mapu, fey mew ta pu xokiˆ± ce ("Estado" pi ta wigka) ka kom pu ce mvley taˆ±i gvnaytunieael fijke fvrenwen ka reˆ±mawen.

Mari Reqle Xoy (17)

1. KIˆëE. Kom pu ce mvley kisu ˆ±i gengeael, ka xokiˆ±ke ce ˆ±i gengeael cemu rume.
2. EPU. Iney rume pekanka mvntuˆ±magelayay ˆ±i nieel (cemgeay rume).

Mari Pura Xoy (18)

Cem rakizuam rume cem feyentun rume nieay fij pu ce gelayay cumuelu ˆ±i mvntuˆ±mageael ka takuˆ±mageael. Kisuzuam kvpa konle kake feyentun mew femay mvten, kvpa kimelle ˆ±i rakizuam ka feyentun ka pepi kimelafi.

Mari Ayja Xoy (19)

Kom pu ce pepi entuay ˆ±i rakizuam ka zugu, ka pepi kimellafi kompvle cumueci rume (radiomu, telemu, wirinmu) ka pepi kintuay, ramtuay ka joway zugu taˆ±i kvzawkvlenmu. Ka femueci tvfaci zugu pepi kimellafi cew rume.

Epu Mari Xoy (20)

1. KIˆëE. Kom pu ce kisu ˆ±i gvnewmu pepi xawvay cem piei xokiˆ± ce egvn rume.
2. EPU. Welu cem ce rume pinole ˆ±i konaeal cem xokiˆ± ce ˆ±i kvzaw mew rume, gelay cumuelu ˆ±i gagegeael.

Epu Mari Kiˆ±e Xoy (21)

1. KIˆëE. Cem ce rume pepi konay logkolealu tvfeyci xokiˆ± ce mew nvwkvlelu Kiˆ±e Mapu mew ("Paˆ‚s" pi ta wigka) kam werkvaygvn kiˆ±e ce kisu egvn taˆ±i zujiel.
2. EPU. Kom pu ce xvr pepi konay taˆ±i kiˆ±e Mapu Xokiˆ± ce mew ˆ±i cem kvzaw mew rume.
3. KVLA. Tvfey ci Kiˆ±e Mapu Xokiˆ± ce mew logkolelu: Logkogey kom pu ce mvlelu fey ci xokiˆ±mu taˆ±i zuam. Tvfa ci pu ce mvxvmmuway taˆ±i zujiam ˆ±i logko egvn, kom xvr pepi feypiaygvn iney taˆ±i zuamniefiel taˆ±i logkogeal.

Epu Mari Epu Xoy (22)

Tvfey ci logkolelu Kiˆ±e Mapu Xokiˆ± Ce mew mvley wvlael ixofij keju taˆ±i kvme feleam ka kvme mogeleam kom pu ce mvlelu tvfey ci Xokiˆ± mew. Tvfaci logko kvme pepi kejunole ˆ±i pu ce mvley taˆ±i kejuaetew kake Mapu Xokiˆ± Ce.

Epu Mari Kvla Xoy (23)

1. KIˆëE. Kom pu ce mvley ˆ±i nieael kvzaw, mvley kisu zujiael ˆ±i kvzaw femueci ta xvr feleay ta pu ce. Cem ce rumje penoloe kvzaw mvley taˆ±i gvnaytunieaetew wvnenkvleci pu ce ixofij zugu mew, taˆ±i Kiˆ±e Mapu Xokiˆ± Ce mew.
2. EPU. Kom pu ce cumgeay rume mvley ˆ±i kom xvr kujigeael taˆ±i kvzaw mew egvn.
3. KVLA. Kom Kvzawci pu ce mvley ˆ±i kvme kujiniegeael; taˆ±i kvme mogeleam ka kvme mogelneam ˆ±i pu fvren. Puwjenole tvfaci mogeam, mvley ˆ±i kejugeael taˆ±i Kiˆ±e Mapu Xokiˆ± Ce mew.
4. MELI. Tvfeyci pu kvzawfe rvf kvme felenole, yamvˆ±magenole ˆ±i zugu egvn pepi xawvluwaygvn taˆ±i kinewvn igkawam egvn.

Epu Mari Meli Xoy (24)

Kom Kvzawfe pu ce mvley ˆ±i vrkvtuael ˆ±i kvzaw mew, ka taˆ±i zoy kvzawnoam, yamvˆ±mageael ˆ±i orario ka taˆ±i kiˆ±e mufv antv vrkvtuael fij xipantu.

Epu Mari Kecu Xoy (25)

1. KIˆëE. Kom pu ce mvley ˆ±i kvme mogen nieael; kuxanle egvn taˆ±i peael lawen, taˆ±i kvme iyael egvn, kvme tukuluwvn ˆ±i peael, kvme ruka mew ˆ±i mvleael, taˆ±i peael lawentufe ce egvn. Tvfa rume falile taˆ±i keju kujigeael. Ka femueci pepi kvzawnole mvley ˆ±i kejuaetew ka gvnaytuaetew pu wvnenkvleci pu ce ixofij zugu mew taˆ±i Kiˆ±e Mapu Xokiˆ± mew.
2. EPU. Pvˆ±eˆ±ci pu zomo ka mvle-mvlegeci pu picike ce mvley ˆ±i peaetew ka kejuaetew kvmeke lawentucefe ka femueci kom pu picike ce mvley ˆ±i gvnaytuniegeael kom pu Xokiˆ± Ce mew.

Epu Mari Kayu Xoy (26)

1. KIˆëE. Kom pu ce pepi kimay fij cijkatun, cem ce rume kujilayay taˆ±i kimam. Welu kom pu ce mvley taˆ±i rvf kimelgeael fij zugu wvneluw cijkatukeel taˆ±i kim cegeam. Cem ce rume zoy kvpa cijkatule taˆ±i zoy kimam femay mvten ka kom pu ce cumgeay rume, pepi konay cem cijkatun mew rume, taˆ±i ayvnieel ˆ±i inayael.
2. EPU. Kom tvfaci cijkatun ka kimeltun mvley ˆ±i kejuael kvme cegeam, kim cegeam, nor vegeam, mvley ˆ±i newenmayafiel ta nor felen ka kisugvnew felen tvfaci mogen mew. Mvley taˆ±i kejuael welukon yamniewael mew ka wenvykawael kom pu ce ka fijke Xokiˆ±ke Pu Ce, cem az mogen rume nieaygvn. Kom tvfaci kimeltun mvley ˆ±i kejukvzawmayafiel ka wixaˆ±pvramafiel fij kvmeke zugu "Naciones Unidas" mew.
3. KVLA. Kom pu kurewen mvley kisu egu ˆ±i piael cem kimvn ka cijkatun nieael taˆ±i pu pvˆ±eˆ±.

Epu Mari Reqle Xoy (27)

1. KIˆëE. Kom pu ce mvley ˆ±i kisuzuam nvwael cem wimtun mew rume mvlele taˆ±i Xokiˆ± Ce mew, ka taˆ±i kintuael, inakonael, ka nvael cem fvtake kimvn rume mvlele.
2. EPU. Cem ce rume mvley taˆ±i gvnaytukunieˆ±mageae ka kuˆ±iwtukunieˆ±mageael taˆ±i gvbam ka taˆ±i kimvn niele ka femueci mvley ˆ±i niegeael tvfaci zugu cuci ce rume kuwv mew entule cem kvzaw rume.

Epu Mari Pura Xoy (28)

Fijke Kiˆ±e Mapu Xokiˆ± Ce mew mvley ˆ±i kvme nor elgeael zugu, femueci ta kom pu ce mvlelu fij mapu yamvˆ±mageay ˆ±i nor az felen.

Epu Mari Ayja Xoy (29)

1. KIˆëE. Kom pu ce mvley taˆ±i rvf nieael kvme zugu, kvme rakizuam ka taˆ±i nor cegeael taˆ±i ragi pu Xokiˆ± Ce mew, fey mew am xemkvlelu ce reke ka amulnielu cem kvzaw rume.
2. EPU. Taˆ±i nor felenmu ka kisugvnew felenmu kom pu ce nvwkvleay wigka ˆ±i wirikon zugu mew ("Ley" pi ta wigka) mvten, fey mew ta kakelu pu ce yamvˆ±mageay ˆ±i kvme feleael, kisugvnew felen, ˆ±i nor feleael ka taˆ±i mvleam xvr ka nor mogen kom pu Xokiˆ±ke Ce mew.
3. KVLA. Kom tvfaci nor zugu cumkaw rume gelay ˆ±i nvgeael weluka ka pekagka amulgeale. "Naciones Unidas" ta pekagka amulael mogen, wixaˆ±pvrammekelay tvfaci "Fvxa Cijka".

Kvla Mari Xoy (30)

Tvfaci "Fvxa Cijka", cew taˆ±i kimelgen cumueci ˆ±i mvleael mogen fij mapu, gelay cem xokiˆ± ce rume ˆ±i nvafiel taˆ±i goymalafiel ka taˆ±i kvzawmayafiel taˆ±i ˆ±amvmnaqvmgeam cuci zugu rume pegelgeael tvfaci "Fvxa Cijka" mew.