Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj

Adoptita kaj proklamita de Rezolucio 217 A (III) de la Ÿúenerala Asembleo, 10^an de decembro 1948

Anta‰‚konsideroj

Pro tio, ke agnosko de la esenca digno kaj de la egalaj kaj nefordoneblaj rajtoj de Ÿâiuj membroj de la homara familio estas la fundamento de libero, justo kaj paco en la mondo,

Pro tio, ke malagnosko kaj malestimo de la homaj rajtoj rezultigis barbarajn agojn, kiuj forte ofendis la konsciencon de la homaro, kaj ke la efektiviŸùo de tia mondo, en kiu la homoj Ÿùuos liberecon de parolo kaj de kredo kaj liberiŸùon el timo kaj bezono, estas proklamita kiel la plej alta aspiro de ordinaraj homoj,

Pro tio, ke nepre necesas, se la homoj ne estu devigitaj, sen alia elektebla vojo, ribeli kontra‰‚ tiranismo kaj subpremo, ke la homaj rajtoj estu protektataj de la leŸùo,

Pro tio, ke nepre necesas evoluigi amikajn rilatojn inter la nacioj,

Pro tio, ke la popoloj de UnuiŸùintaj Nacioj en la Ÿàarto reasertis sian firman kredon je la fundamentaj homaj rajtoj, je la digno kaj valoro de la homa personeco kaj je la egalaj rajtoj de viroj kaj virinoj, kaj firme decidis anta‰‚enigi socian progreson kaj pli altnivelan vivon en pli granda libereco,

Pro tio, ke la ‰útatoj-Membroj sin devigis atingi, en kunlaboro kun UnuiŸùintaj Nacioj, la anta‰‚enigon de universala respekto al kaj observado de la homaj rajtoj kaj fundamentaj liberecoj,

Pro tio, ke komuna kompreno pri tiuj Ÿâi rajtoj kaj liberecoj estas esence grava por plena realigo de tiu sindevigo,

Tial, nun,

La Ÿúenerala Asembleo,

Proklamas tiun Ÿâi Universalan Deklaracion de Homaj Rajtoj kiel komunan celon de atingo por Ÿâiuj popoloj kaj Ÿâiuj nacioj, por tio, ke Ÿâiu individuo kaj Ÿâiu organo de la socio, konstante atentante Ÿâi tiun Deklaracion, per instruado kaj edukado strebu al respektigo de tiuj Ÿâi rajtoj kaj liberecoj, kaj per la‰‚gradaj pa‰ùoj naciaj kaj internaciaj certigu ilian universalan kaj efektivan agnoskon kaj observadon, same tiel inter la popoloj de la ‰útatoj-Membroj mem, kiel inter la popoloj de teritorioj sub ilia jurisdikcio.

Artikolo 1

Ÿàiuj homoj estas denaske liberaj kaj egalaj la‰‚ digno kaj rajtoj. Ili posedas racion kaj konsciencon, kaj devus konduti unu al alia en spirito de frateco.

Artikolo 2

Ÿàiuj rajtoj kaj liberecoj difinitaj en tiu Ÿâi Deklaracio validas same por Ÿâiuj homoj, sen kia ajn diferencigo, Ÿâu la‰‚ raso, ha‰‚tkoloro, sekso, lingvo, religio, politika a‰‚ alia opinio, nacia a‰‚ socia deveno, posedaŸµoj, naskiŸùo a‰‚ alia stato. Plie, nenia diferencigo estu farata surbaze de la politika, jurisdikcia a‰‚ internacia pozicio de la lando a‰‚ teritorio, al kiu apartenas la koncerna persono, senkonsidere Ÿâu Ÿùi estas sendependa, sub kuratoreco, ne-sinreganta a‰‚ sub kia ajn alia limigo de la suvereneco.

Artikolo 3

Ÿàiu havas la rajtojn je vivo, libereco kaj persona sekureco.

Artikolo 4

Neniu estu tenata en sklaveco a‰‚ servuteco; sklaveco kaj sklavkomerco estu malpermesitaj en Ÿâiuj siaj formoj.

Artikolo 5

Neniu suferu torturon a‰‚ kruelan, nehoman a‰‚ sendignigan traktadon a‰‚ punon.

Artikolo 6

Ÿàiu rajtas esti Ÿâie agnoskita jure kiel persono.

Artikolo 7

Ÿàiuj homoj estas jure egalaj, kaj rajtas sen diskriminacio al egala jura protekto. Ÿàiuj rajtas ricevi egalan protekton kontra‰‚ kia ajn diskriminacio, kiu kontra‰‚as tiun Ÿâi Deklaracion, kaj kontra‰‚ kia ajn instigo al tia diskriminacio.

Artikolo 8

Ÿàiu rajtas ricevi de la kompetentaj naciaj tribunaloj efikan riparon pro agoj, kiuj kontra‰‚as la fundamentajn rajtojn, kiujn li havas la‰‚ la konstitucio a‰‚ la leŸùoj.

Artikolo 9

Neniu suferu arbitrajn areston, malliberigon a‰‚ ekzilon.

Artikolo 10

Ÿàiu en plena egaleco rajtas je justa kaj publika proceso anta‰‚ sendependa kaj senpartia tribunalo, por prijuŸùo de liaj rajtoj kaj devoj kaj de kiu ajn kriminala akuzo kontra‰‚ li.

Artikolo 11

1. Ÿàiu akuzita pro punebla faro rajtas, ke oni supozu lin senkulpa, Ÿùis oni pruvos la‰‚leŸùe lian kulpon en publika proceso, en kiu li ricevis Ÿâiujn garantiojn necesajn por sia defendo.
2. Neniu estu konsiderata krimkulpa pro kia ajn ago a‰‚ neago, kiu ne konsistigis puneblan faron, la‰‚ nacia a‰‚ internacia juro, en la tempo, kiam Ÿùi estis farita. Same tiel, ne estu aljuŸùita pli severa puno ol tiu, kiu estis aplikebla en la tempo, kiam la punebla faro estis plenumita.

Artikolo 12

Neniu suferu arbitrajn intervenojn en sian privatecon, familion, hejmon a‰‚ korespondadon, nek atakojn kontra‰‚ sia honoro a‰‚ reputacio. Ÿàiu rajtas ricevi juran protekton kontra‰‚ tiaj intervenoj a‰‚ atakoj.

Artikolo 13

1. Ÿàiu havas la rajton libere moviŸùi kaj loŸùi interne de la limoj de kiu ajn ‰ùtato.
2. Ÿàiu rajtas eliri el kiu ajn lando, inkluzive la propran, kaj reveni en sian landon.

Artikolo 14

1. Ÿàiu rajtas peti kaj ricevi en aliaj landoj azilon kontra‰‚ persekuto.
2. Tiu rajto ne estas alvokebla en kazoj de persekutaj akuzoj malfalse levitaj pro ne-politikaj krimoj a‰‚ pro agoj kontra‰‚aj al la celoj kaj principoj de UnuiŸùintaj Nacioj.

Artikolo 15

1. Ÿàiu rajtas havi ‰ùtatanecon.
2. Al neniu estu arbitre forprenita la ‰ùtataneco, nek rifuzita la rajto ‰ùanŸùi sian ‰ùtatanecon.

Artikolo 16

1. PlenaŸùaj viroj kaj virinoj, sen ia ajn limigo pro raso, nacieco a‰‚ religio, rajtas edziŸùi kaj fondi familion. Iliaj rajtoj estas egalaj koncerne la geedziŸùon, dum la geedzeco kaj koncerne eksedziŸùon.
2. GeedziŸùo okazu sole la‰‚ libera kaj plena konsento de la geedziŸùontoj.
3. La familio estas la natura kaj fundamenta grupunuo de la socio, kaj Ÿùi rajtas ricevi protekton de la socio kaj de la ‰útato.

Artikolo 17

1. وiu rajtas proprieti havaٵon, kaj sola kaj en asociiٝo kun aliaj.
2. Al neniu estu arbitre forprenita lia proprieto.

Artikolo 18

Ÿàiu havas la rajton je libereco de penso, konscienco kaj religio; tiu Ÿâi rajto inkluzivas la liberecon ‰ùanŸùi sian religion a‰‚ kredon, kaj liberecon manifesti, Ÿâu sola Ÿâu kune kun aliaj, Ÿâu publike Ÿâu private, sian religion a‰‚ kredon per instruado, praktikado, adorado kaj observado.

Artikolo 19

Ÿàiu havas la rajton je libereco de opinio kaj esprimado; Ÿâi tiu rajto inkluzivas la liberecon havi opiniojn sen intervenoj de aliaj, kaj la rajton peti, ricevi kaj havigi informojn kaj ideojn per kiu ajn rimedo kaj senkonsidere pri la landlimoj.

Artikolo 20

1. Ÿàiu havas la rajton je libereco de pacema kunvenado kaj asociiŸùo.
2. Neniu estu devigita aparteni al asocio.

Artikolo 21

1. Ÿàiu homo rajtas partopreni la regadon de sia lando, a‰‚ rekte a‰‚ pere de libere elektitaj reprezentantoj.
2. Ÿàiu rajtas je egala aliro al publika servo en sia lando.
3. La volo de la popolo estu la bazo de la a‰‚toritato de la registaro; tiu volo estu esprimata per regulaj kaj a‰‚tentikaj elektoj, kiuj okazu per universala kaj egala balotrajto, kaj per sekreta voŸâdono a‰‚ ekvivalentaj liberaj voŸâdonaj proceduroj.

Artikolo 22

Ÿàiu, kiel membro de la socio, havas rajton je socia sekureco kaj povas postuli la realigon, per naciaj klopodoj kaj internacia kunlaboro, kaj konforme al la organizo kaj disponeblaj rimedoj de Ÿâiu ‰útato, de tiuj ekonomiaj, sociaj kaj kulturaj rajtoj, kiuj estas nepre necesaj por lia digno kaj por la libera disvolviŸùo de lia personeco.

Artikolo 23

1. Ÿàiu havas rajton je laboro, je libera elekto de sia okupo, je justaj kaj favoraj laborkondiŸâoj kaj je protekto kontra‰‚ senlaboreco.
2. Ÿàiu, sen ia ajn diskriminacio, rajtas ricevi egalan salajron pro egala laboro.
3. Ÿàiu, kiu laboras, rajtas ricevi justan kaj favoran kompenson, kiu certigu por li mem kaj por lia familio ekziston konforman al homa digno, kaj kiun suplementu, la‰‚necese, aliaj rimedoj de socia protekto.
4. Ÿàiu rajtas formi kaj aliŸùi sindikatojn por protekto de siaj interesoj.

Artikolo 24

Ÿàiu havas rajton je ripozo kaj libertempo, inkluzive racian limigon de la laborhoroj kaj periodajn feriojn kun salajro.

Artikolo 25

1. Ÿàiu havas rajton je vivnivelo adekvata por la sano kaj bonfarto de si mem kaj de sia familio, inkluzive de nutraŸµo, vestaŸµoj, loŸùejo kaj medicina prizorgo kaj necesaj sociaj servoj, kaj la rajton je sekureco en okazo de senlaboreco, malsano, malkapablo, vidvineco, maljuneco a‰‚ alia perdo de la vivrimedoj pro cirkonstancoj ekster sia povo.
2. Patrineco kaj infaneco rajtigas al specialaj prizorgoj kaj helpo. Ÿàiuj infanoj, egale Ÿâu ili naskiŸùis en a‰‚ ekster geedzeco, ricevu saman socian protekton.

Artikolo 26

1. Ÿàiu havas rajton je edukiŸùo. La edukado estu senpaga, almena‰‚ en la elementa kaj fundamenta stadioj. La elementa edukado estu deviga. La teknika kaj porprofesia edukado estu Ÿùenerale akirebla, kaj pli alta edukado estu egale akirebla por Ÿâiuj la‰‚ ties meritoj.
2. Edukado celu la plenan disvolvon de la homa personeco kaj plifortigon de la respekto al la homaj rajtoj kaj fundamentaj liberecoj. Ÿúi kreskigu komprenon, toleron kaj amikecon inter Ÿâiuj nacioj, rasaj a‰‚ religiaj grupoj, kaj anta‰‚enigu la agadon de UnuiŸùintaj Nacioj por konservo de paco.
3. Gepatroj havas unuavican rajton elekti la specon de la edukado, kiun ricevu iliaj infanoj.

Artikolo 27

1. Ÿàiu rajtas libere partopreni la kulturan vivon de la komunumo, Ÿùui la artojn kaj partopreni sciencan progreson kaj Ÿùiajn fruktojn.
2. Ÿàiu havas rajton je protekto de la moralaj kaj materialaj interesoj rezultantaj el eventualaj sciencaj, literaturaj a‰‚ artaj produktaŸµoj, kiujn li a‰‚toris.

Artikolo 28

Ÿàiu havas rajton je socia kaj internacia organizo, en kiu la rajtoj kaj liberecoj difinitaj en Ÿâi tiu Deklaracio povas esti plene realigitaj.

Artikolo 29

1. Ÿàiu havas devojn al la komunumo, en kiu, sole, estas ebla la libera kaj plena disvolviŸùo de lia personeco.
2. En la uzado de siaj rajtoj kaj liberecoj, Ÿâiu estu subigita sole al tiuj limigoj, kiuj estas jure difinitaj ekskluzive kun la celo certigi adekvatan rekonon kaj respekton por la rajtoj kaj liberecoj de aliaj kaj por konformiŸùi al justaj postuloj de moralo, publika ordo kaj Ÿùenerala bonfarto en demokrata socio.
3. Tiuj Ÿâi rajtoj kaj liberecoj estas en neniu okazo efektivigeblaj kontra‰‚e al la celoj kaj principoj de UnuiŸùintaj Nacioj.

Artikolo 30

Nenio en Ÿâi tiu Deklaracio estu interpretita kiel implico, ke iu ajn ‰útato, grupo a‰‚ persono iel ajn rajtas entrepreni ian ajn agadon a‰‚ plenumi ian ajn agon, kiu celus detrui kiun ajn el la rajtoj kaj liberecoj Ÿâi-ene difinitaj.